Bihor, smješten na sjeveroistoku Crne Gore, pored Pešteri i plavsko-gusinjskog kraja važi za jedan od najljepših dijelova Sandžaka. Ovaj kraj ime je dobio po srednjovjekovnom gradu Bihoru, čiji se ostaci nalaze na području današnje opštine Bijelo Polje. Iako se termin Donji Bihor danas rijetko koristi, naziv Gornji Bihor ostao je duboko ukorijenjen u kolektivnom pamćenju njegovih stanovnika.
Područje Bihora Osmanlije su zauzele 1455. godine. Nakon pada srednjovjekovne Bosne, regija Bihora ulazi u njen sastav, a kasnije postaje dio osmanskog administrativnog sistema. Poslije Berlinskog kongresa 1878. godine, kada je Bosna i Hercegovina data na upravu Austro-Ugarskoj, Bihor ostaje u sastavu Osmanskog carstva, u okviru Novopazarskog sandžaka. Tek nakon Balkanskih ratova 1913. godine i podjele Sandžaka, ovaj kraj ulazi u sastav Crne Gore.
Historija Bihora obilježena je migracijama. Stanovništvo se, pod pritiscima egzistencijalne nesigurnosti, a ponekad i biološkog opstanka, iseljavalo prema susjednim krajevima i dalje. Posebno je intenzivna bila migracija Bošnjaka u Tursku u periodu od 1956. do 1958. godine. U novijoj historiji, prije, tokom i nakon raspada Jugoslavije, kao i danas, brojni Bihorci odlaze u Luksemburg i druge zapadnoevropske zemlje.
Na području Gornjeg Bihora dominantno živi bošnjačko stanovništvo. Sela su uglavnom razbijenog tipa, formirana u dolinama rijeka i na terenima pogodnim za zemljoradnju i stočarstvo. Uprkos bogatoj tradiciji i snažnoj vezanosti za rodni kraj, demografski trendovi pokazuju kontinuirano iseljavanje, što predstavlja jedan od najvećih izazova savremenog Bihora.
Petnjička džamija – simbol trajanja
Središnje mjesto duhovnog i kulturnog identiteta Gornjeg Bihora zauzima Petnjička džamija. Tačan datum izgradnje prve džamije u Petnjici nije pouzdano utvrđen, ali je poznato da je 1903. godine, usljed naglog porasta stanovništva krajem 19. vijeka, podignuta nova, veća džamija.
Izgrađena je od kamena, sa prizemljem i dva sprata, dimenzija 15,80 x 13,20 metara. Zidovi u prva dva sprata debeli su 80 cm, dok je posljednji sprat debljine 50 cm. Unutrašnjost je izvedena u drvetu, krov je prvobitno bio pokriven šindrom, a munara je bila drvena. O gradnji svjedoči i tarih koji se čuva u džamiji, a na ploči iznad ulaza zabilježena su imena mutevelija, majstora i imama, te godina 1321. po Hidžri (1903).
Prvobitna drvena munara srušena je 1969. godine i zamijenjena munarom od čvrstog materijala, kada je džamija pokrivena crijepom. Tokom više renoviranja izgubila je dio izvornog izgleda. Međutim, 2005. godine, nakon trogodišnje rekonstrukcije koju je finansirao Mustafa Mujko Šabotić sa porodicom, džamiji je vraćen njen autentični izgled iz polovine 20. stoljeća. Zidovi su ojačani armirano-betonskim stubovima, ugrađene su armirane ploče, ponovo je podignuta drvena munara i obnovljen drveni krov.
Petnjička džamija jedinstvena je po svojoj veličini, unutrašnjem prostoru i arhitektonskom rješenju. Ima ukupno 35 prozora, sa malim parapetima i blagim lučnim svodovima. Posebnost čini unutrašnji prostor koji omogućava direktan vizuelni i zvučni kontakt sa imamom tokom hutbe, zahvaljujući otvorenom dijelu koji se proteže do same krovne konstrukcije.
Njena arhitektura bila je veoma slična nekadašnjoj Čarši-džamiji u Beranama, sagrađenoj 1873. godine, koja je srušena 1949. godine. Ta sličnost upućuje na moguće zajedničke graditeljske uzore i kontinuitet osmanske graditeljske tradicije u ovom dijelu Sandžaka.
U haremu džamije 1982. godine izgrađen je šadrvan sa šest česama, a voda je dovedena iste godine. Šadrvan i prateća infrastruktura obnovljeni su zajedno sa džamijom 2005. godine.
Između razvoja i odlaska
Danas je Gornji Bihor samostalna opština Petnjica, u kojoj se razvija moderna putna infrastruktura. Ipak, bez otvaranja novih radnih mjesta i održivog ekonomskog razvoja, proces iseljavanja se nastavlja. Stanovništvo odlazi u inostranstvo, Podgoricu i primorske gradove, tražeći sigurniju egzistenciju.
Bihor tako ostaje prostor snažne tradicije, duboke duhovnosti i bogate historije, ali i prostor tihe demografske borbe. Između obnovljenih kamenih zidova Petnjičke džamije i praznih kuća po selima, ogleda se sudbina jednog kraja – ljepota koja traje, ali i izazov koji traži odgovorne odgovore.