U ratnom metežu devedesetih, dok su se užasi agresije nad Bosnom i Hercegovinom svakodnevno odvijali pred očima svijeta, s druge strane Drine odvijao se tihi, ali sistematski progon Bošnjaka Sandžaka. Dok su međunarodne institucije govorile o genocidu, u Novom Pazaru, Sjenici, Tutinu, Priboju i drugim sandžačkim gradovima vođeni su politički procesi, hapšenja i torture nad hiljadama ljudi čija je jedina “krivica“ bila pripadnost narodu i ideji političkog organizovanja.
Piše: Redakcija Portala Sandžačke
Prema podacima nevladinih organizacija i svjedočenjima preživjelih, tokom 1993. i 1994. godine više od 15.000 Bošnjaka prošlo je kroz policijske isljeđivačke centre, dok je oko 60.000 njih bilo izloženo različitim oblicima represije, prijetnji i ponižavanja. Jedan od najpoznatijih slučajeva koji je simbol tog vremena jeste slučaj Nedžiba Hodžića, Novopazarca, člana tadašnje Stranke demokratske akcije Sandžaka (SDA), koji je 1993. godine uhapšen i optužen za pripremu “oružane pobune u cilju uspostavljanja države Sandžak“.
Hapšenje pod opsadom
Dana 8. juna 1993. godine, policijske snage Republike Srbije, potpomognute specijalnim jedinicama, izvele su akciju hapšenja Nedžiba Hodžića, njegovog oca Zuhdije, brata Mehdije i amidže Kema. Jedan dio Novog Pazara bio je potpuno blokiran. Operacija je, prema svjedočenjima savremenika, više ličila na vojnu demonstraciju sile nego na redovno policijsko postupanje.
Nedžib Hodžić, poznat pod nadimkom “Džipko“, bio je aktivan član SDA Sandžaka — političkog pokreta koji je okupljao Bošnjake s ciljem afirmacije njihovih prava i političkog subjektiviteta. Upravo ta aktivnost bila je, kako se kasnije pokazalo, razlog za njegovo brutalno hapšenje i višegodišnje zatočenje.
Mjeseci torture i montirani proces
Nakon privođenja, Hodžić je zadržan u Stanici javne bezbjednosti u Novom Pazaru, a zatim prebačen u Okružni zatvor u Kraljevu, gdje je proveo 43 dana u samici, izložen fizičkom i psihičkom zlostavljanju. Ukupno je bio pritvoren 34 mjeseca, što je u suprotnosti s osnovnim međunarodnim konvencijama o ljudskim pravima.
U isljeđivanjima koja su trajala 75 dana zaredom, najčešće tokom noći, bio je podvrgnut sistematskoj torturi. Jedan od policajaca, prema kasnijim svjedočenjima, nakon višesatnog mučenja izgovorio je rečenicu koja je postala simbol tog slučaja:
“Pa ovaj čovjek je, bre, nesalomiv.”
Proces protiv Hodžića bio je jedan od centralnih u tzv. “Sandžačkom slučaju“, u kojem su na višegodišnje kazne zatvora osuđeni brojni članovi SDA Sandžaka.
Optužnica o “državi Sandžak“
Prema optužnici iz 1993. godine, Nedžib Hodžić je navodno bio šef “Resora sigurnosti“ unutar “planirane države Sandžak“. Optužba ga je teretila da je organizovao podresore u mjesnim zajednicama, slao ljude na obuke u Tursku i nabavljao oružje. Među dokazima tužilaštva navodile su se desetine komada oružja – od automatskih pušaka do pištolja i lovačkih karabina.
Međutim, kasniji nalazi pokazali su da se radilo o montiranom procesu, s političkom pozadinom i bez stvarnih materijalnih dokaza. Mnogi predmeti, uključujući Hodžićev, zasnivali su se na iznuđenim priznanjima i fabriciranim spisima.
Pravda koja kasni
Tek 2013. godine, nakon dvadeset godina, Viši sud u Novom Pazaru donio je odbijajuću presudu u procesu protiv preostalih 13 Bošnjaka, formalno okončavši jedan od najdužih političkih procesa u savremenoj historiji Sandžaka. Većina optuženih je u međuvremenu provela godine u zatvoru, bez dokaza i bez izvinjenja države.
Slučaj Nedžiba Hodžića ostaje upisan kao simbol stradanja sandžačkih Bošnjaka u devedesetim – simbol otpora, ali i podsjetnik na decenijsku šutnju institucija. Njegova priča svjedoči o vremenu kada je nacionalno ime bilo dovoljan razlog za sumnju, torturu i zatvor.
Danas, tri decenije kasnije, njegovo ime i sudbina ponovo se spominju – kao podsjetnik da istina, iako spora, nikada ne zastarijeva.
Izvor: Sandzacke.rs