Među pilotima i oficirima koji su branili bosansko nebo tokom agresije 1992-1995. godine, posebno mjesto zauzimaju borci porijeklom iz Sandžaka, čiji doprinos Ratnom vazduhoplovstvu i protivzračnoj odbrani Armije Republike Bosne i Hercegovine do danas nije dobio zasluženu pažnju javnosti.
Piše: Nedžad Smailagić
Ratno vazduhoplovstvo i protivzračna odbrana ARBiH formirani su 22. maja 1992. godine osnivanjem Prve vazduhoplovne brigade na aerodromu Dubrave kod Živinica. U najtežim ratnim uvjetima, uz embargo na uvoz oružja i kronični nedostatak resursa, ova jedinica gradila se gotovo od nule, oslanjajući se na lake avione poput Utve-75, helikoptere i improvizovana rješenja koja su zahtijevala iznimnu hrabrost i vještinu posada.
Prvi registrovani let dogodio se 17. jula 1992. godine na relaciji Dubrave-Zagreb, kada je pilot Esad Sinanović avionom Utva prevezao teško povrijeđenog borca. Već u februaru 1993. godine jedinica dobija prve helikoptere, a svega sedam dana nakon toga, po izuzetno hladnom vremenu, letovi su krenuli prema opkoljenoj Srebrenici. Tokom 1993. nabavljeno je 14 borbenih helikoptera iz Ukrajine, koji su korišteni za dostavljanje naoružanja, prevoz ranjenika i medicinskog osoblja, te podršku kopnenim jedinicama na bihaćkom i drugim ratištima.
Mustafa Husić, bivši oficir JNA porijeklom iz Sandžaka, imao je ključnu ulogu u formiranju, organizaciji i operativnom djelovanju Ratnog vazduhoplovstva i protivzračne odbrane (RV i PVO) Armije Republike Bosne i Hercegovine tokom agresije na BiH.
U periodu kada je Armija Republike Bosne i Hercegovine pokušavala uspostaviti vlastite vojne kapacitete u gotovo nemogućim uslovima međunarodne izolacije i embarga na oružje, komandu nad jedinicom preuzeo je major Mustafa Husić, koji je obavljao dužnost komandanta Prve vazduhoplovne brigade.
Njegov doprinos bio je presudan u organizacionoj i operativnoj konsolidaciji jedinice, koja je 13. marta 1995. godine transformisana u Prvu vazduhoplovnu brigadu RV i PVO Armije RBiH.
Pod Husićevom komandom izvođeni su izuzetno rizični i složeni helikopterski letovi prema opkoljenim enklavama u istočnoj Bosni, uključujući Srebrenica i Žepa. Ti letovi korišteni su za dopremanje pomoći, transport ranjenika i evakuaciju civila i boraca iz područja pod stalnim vojnim pritiskom.
Pripadnici brigade nisu djelovali samo u vazdušnim operacijama. Zbog složenih ratnih okolnosti često su bili angažovani i kao pješadijske jedinice na prvim linijama fronta, učestvujući u odbrani teritorije Bosne i Hercegovine.
Pored Husića, među pilotima sandžačkog porijekla ističe se i Mustafa Lotinac, čiji su letovi u ratnim uvjetima predstavljali podvig sam po sebi. Lotinac Mustafa, rodom iz Sandžaka, sa adresom u Sarajevu napušta mjesto prebivališta i priključuje se čuvarima bosanskog neba.
Važno je razumjeti u kakvim su uvjetima ovi piloti letjeli. Nebo iznad Bosne i Hercegovine nije bilo slobodno, a svaki let bio je pitanje života i smrti. Bez odgovarajuće navigacijske opreme, bez vazdušne podrške saveznika u ranim godinama rata i uz stalnu prijetnju od protivničke protivzračne odbrane, piloti ARBiH letjeli su najčešće noću, na malim visinama, kroz planinske prijevoje i uz granicu vidljivosti. Svaki uspješno završen let prema Srebrenici, Goraždu ili Žepi značio je spašene živote, ali i ogromni lični rizik za posadu.
U toku rata u BiH RV i PVO Armije RBiH je izvršilo preko 7.000 letova, prevezlo preko 3.000 tona tereta i transportovalo preko 30.000 ljudi. Ratni priznanjem Zlatni ljiljan odlikovano je sedam pilota.
Sandžaklije koji su se odlučili boriti u redovima ARBiH nisu to učinili slučajno. Mnogi od njih, poput majora Husića, bili su školovani oficiri koji su svjesno napustili privilegovane pozicije da bi stali na stranu napadnute države i svog naroda. U vremenu kada je bilo lakše ostati po strani ili čekati ishod, oni su birali akciju. Ta odluka, donesena u najtežim okolnostima, govori više o karakteru tih ljudi nego bilo koja nagrada ili titula koja im je mogla biti dodijeljena.
Svjedočanstvo o veličini i hrabrosti ovih ljudi čuva knjiga “Ikari bosanskohercegovačkog neba” autora dr. Izudina Šarića, koji je lično letio u enklave Goražde, Bihać i Žepa, te na položaje ARBiH u okolici Sarajeva, Zenice i Tuzle, s ukupno oko 300 sati leta u ratnim uvjetima.
Doprinos Sandžaklija odbrani Bosne i Hercegovine nije se ogledao samo u pješadijskim brigadama na frontu. Oni su bili i u kokpitima aviona i helikoptera, leteći kroz neprijateljsku vatru da bi donijeli lijekove, odvezli ranjene i držali enklave živim. Ta historija zaslužuje svoje mjesto u kolektivnom sjećanju, jer heroji nemaju samo pješačke čizme. Neki od njih imaju i krila.
Tragična sudbina prvog pilota Armije RBiH: Samir Beganović još nije pronašao smiraj u svojoj Bosni
Prvi pilot Armije Republike Bosne i Hercegovine bio je pukovnik Samir Beganović iz Cazin, čija je sudbina ostala jedna od najpotresnijih i najnerazjašnjenijih priča iz perioda agresije na Bosnu i Hercegovinu.
Beganović je stradao 1994. godine kada je ukrajinski transportni avion “AN-26”, u kojem se nalazio kao kopilot, oboren u rejonu Plitvičkih jezera na teritoriji Republike Hrvatske. Prema dostupnim informacijama, avion je pogođen projektilom oružanih formacija tzv. SAO Krajine, pod kontrolom snaga Milana Martića i Milana Babića.
Nakon pada aviona uslijedile su godine neizvjesnosti i kontradiktornih informacija. U početku se negiralo da je avion uopće oboren, a kada je naknadno potvrđena lokacija pada, tijela stradalih više nisu bila na mjestu nesreće.
Kasnijim istraživanjima utvrđeno je da su posmrtni ostaci iz aviona prebačeni u Srbiju, a potom u Kijev. Uprkos dugogodišnjim naporima njegove braće Enesa i Amira Beganovića da rasvijetle sudbinu njihovog brata i omoguće mu dostojan ukop, Samir Beganović ni nakon više od tri decenije nije pronašao konačni smiraj u svojoj domovini.
Ime Samira Beganovića ostalo je upisano među pionire ratnog vazduhoplovstva Armije Republike Bosne i Hercegovine i među ljude koji su svoje živote položili za odbranu Bosne i Hercegovine.
Izvor: Sandzacke.rs