Godine 1845, tokom vladavine sultana Abdulmedžida I, pripremljen je edikt zapadnog tipa kojim je predviđeno uspostavljanje novog obrazovnog sistema u Osmanskom carstvu. Sistem je bio uređen po uzoru na francuski obrazovni model i sastojao se od osnovne škole (Sıbyan mektebi), srednje škole (Ruždije) i koledža (Dârülfünun). Prva ruždija otvorena je 1847. godine u školi Davud-paša u Istanbulu.
Autro: Nedžad Smailagić
Svaka ruždija je imala starijeg i mlađeg učitelja, nadzornika i upravnika, a ukupno je osnovano 331 ovakvih škola, u kojima se školovalo 18.750 učenika. Nastava se izvodila na turskom jeziku, trajala je četiri godine i pohađala su je isključivo muslimanska djeca, dok su predavali nastavnici islamske veroispovjesti. Ruždije je finansirala država iz svojih sredstava.
U nastavnom programu ruždija učenici su izučavali širok spektar predmeta, uključujući veronauku, osmansku gramatiku, pravopis i pisanje, arapski i persijski jezik, knjigovodstvo, matematiku, kaligrafiju, uvod u geometriju, opštu i osmansku istoriju, geografiju, gimnastiku, lokalni jezik koji se koristio u školi, dok je u četvrtoj godini čas francuskog jezika bio predviđen za učenike dobrovoljce. Među svim predmetima, četiri su se smatrala najvažnijima: turski i arapski jezik, čitanje Kur’ana i arapsko pismo, koji su predstavljali temelj obrazovanja u ovim ustanovama.
Na teritoriji Novopazarskog Sandžaka najstarija ruždija otvorena je 1865. godine u Novom Pazaru, a prva generacija učenika završila je školu 1868. godine. Predstavlja najstariju ruždiju u Novopazarskom sandžaku, a poslije sarajevske i najstariju u Bosanskom vilajetu. Od 1912. zgrada ruždije korišćena je za potrebe Narodne osnovne škole, a svoju obrazovnu funkciju zadržala je sve do 1973. godine, kada je adaptirana za potrebe Muzeja “Ras“.
Muzej “Ras“ smješten je u zgradi nekadašnje novopazarske ruždije, u centralnoj zoni grada, na Žitnom trgu. Tokom nedavne rekonstrukcije muzeja ispod temelja otkriveni su ostaci starog hamama, za koji se pretpostavlja da ga je sagradio Sinan-beg, poznat po izgradnji medrese preko puta Altun-alem džamije u Novom Pazaru i kao zadužbinar Sinan-pašine džamije u Prijepolju, izgrađene polovinom XVI stoljeća. Zgrada muzeja danas ima status spomenika kulture i nalazi se pod zaštitom države.
Godine 1878. na teritoriji Novopazarskog Sandžaka djelovale su četiri ruždije, dok su u bosanskom pašaluku postojale oko 22 ovakve škole, iako njihov tačan broj nije poznat. U Sjenici je ruždija otvorena tek 1900. godine, dok je u Prijepolju, kako bilježi čuveni osmanski putopisac Evlija Čelebija, postojao obrazovni centar podignut polovinom XIX stoljeća.
Ruždije predstavljaju važan dio obrazovne i kulturne baštine Sandžaka, kao mjesta učenja, ali i kao simbol povezivanja lokalne zajednice sa širim kulturnim tokovima Osmanskog carstva. Muzej “Ras“, smješten u prostorijama najstarije novopazarske ruždije, danas čuva i prezentuje ovu bogatu prošlost, svjedočeći o historiji obrazovanja i kulturnom identitetu regiona.
Izvor: Sandzacke.rs