U okrugu Şile (Šile), smještenom na azijskoj obali Crnog mora, nalazi se Yeniköy, naselje koje se izdvaja kao specifična bošnjačka enklava u kojoj se bosanski jezik i danas aktivno govori u svakodnevnom životu.
Od početka 18. stoljeća pa sve do 1922. godine Yeniköy je bio grčko selo, ali se njegov demografski i kulturni identitet iz korijena promijenio doseljavanjem bošnjačkih porodica sa Balkana. Danas, stoljeće nakon prvih migracijskih valova, ovo mjesto svjedoči o tome kako se jezik i historijsko pamćenje mogu očuvati i daleko od matičnog zavičaja.
Korijeni bošnjačkog prisustva u Yeniköyu vezani su za šire političke i društvene potrese na Balkanu krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Nakon Rusko-turskog rata (1877–1878) i odluka Berlinskog kongresa, Bosna i Hercegovina je predata na upravu Austrougarskoj, što je pokrenulo prve masovnije talase iseljavanja muslimanskog stanovništva prema teritoriji Osmanskog Carstva. Ti procesi su se nastavili i nakon formalne aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine, kao i tokom Balkanskih ratova.
Međutim, historija bošnjačkih porodica koje su naselile Yeniköy primarno je vezana za područja Sandžaka, odnosno predjele Pavina Polja i Šahovića u današnjoj Crnoj Gori. Ključni prelomni trenutak koji je usmjerio ove porodice ka Marmarskoj regiji bio je pokolj u Šahovićima, koji su krajem 1924. godine počinile srpske i crnogorske jedinice. Nasilje i nesigurnost koji su uslijedili nakon tog događaja definitivno su prelomili odluku mnogih porodica da napuste zavičaj i potraže spas u novouspostavljenoj Republici Turskoj.
Prema usmenom predanju i historijskim zapisima sačuvanim među mještanima, od odlučujućeg značaja za izbor ove lokacije bio je Abdurrahman Akova. Tokom služenja vojnog roka u oblasti Şile, Akova je upoznao geografske i privredne odlike kraja, te je 1924. godine tu doveo svoju porodicu.
Dolaskom prve tri porodice započela je transformacija bivšeg grčkog naselja u bošnjačku seosku zajednicu. Od 1920-ih godina nadalje, Yeniköy dobija novu društvenu strukturu.
Ono što Yeniköy čini osobenim među mnogim muhadžirskim naseljima u Turskoj jeste stepen očuvanosti maternjeg jezika. Dok je u mnogim drugim sredinama tokom decenija došlo do potpunog prelaska na turski jezik, u Yeniköyu je bosanski ostao u upotrebi kroz više generacija.
Na seoskim ulicama i u svakodnevnoj komunikaciji i danas se može čuti bosanski govor. Stariji mještani prenijeli su jezik na mlađe naraštaje, pa kulturna baština ovdje ne živi samo kao pasivno sjećanje ili etnografski eksponat, nego kao živ fenomen.
Slučaj Yeniköya u Şileu pokazuje da migracije s Balkana u Tursku nisu predstavljale samo puko kretanje stanovništva i promjenu adrese, već i prenos čitavog jezičkog i kulturnog identiteta koji se uspio održati u novom okruženju tokom punog stoljeća.
Izvor: Bosna.hr