Sudeći po konfuziji prisutnoj u medijima, zatim u “naučnim“ saopćenjima, verbalnoj komunikaciji brojnih političkih subjekata, pa i u narodnim, laičkim formulacijama i raspravama, a posebno u formulama onih koji ovu regiju integrišu u svoje navodne historijske zemlje i etimone nacionalnog i konfesionalnog naslijeđa i prava, još uvijek nije jasno šta je Sandžak i čiji je Sandžak.
Autori: Akademik Alija Džogović | Sauada Džogović
Pored toga, mnogi negiraju njegov geopolitički integritet, prikrpavaju ga vlastitim nacionalnim euforijama i projektima naslonjenim na ono umrtvljeno načertanijevsko slovo koje još lebdi iznad ove zemlje, plašeći se da se sa Bošnjacima ne “preseli“ uz neku fundamentalističku državu, kao da je Sandžak leteći ćilim. A on nije. Tu je, u srcu Balkana, gdje je uvijek i bio, i pripada onima koji su tu živjeli sa svojim stadima i okućnicama.
Sandžak je i danas homogena geopolitička regija koja miroljubivim sponama povezuje četiri susjedna naroda i njihove države: Bosnu i Hercegovinu, Crnu Goru, Kosovo i Srbiju. Primjer je velike ljudske tolerancije u Evropi i nema tog Sandžaklije koji bi među susjedima zametnuo kavgu, već samo slogu i mobu da se pomogne i komšiji kada ne može sam.
Dakle, Sandžak je ovdje, ovdje su i njegove Sandžaklije. Sandžak je jedan i nedjeljiv još od najstarijih vremena, od bogumilskih dana, a možda i prije njih, kada je bio na razmeđu Rimskog carstva i Vizantije, pa i ranije, u starom svijetu, kao prostor dodira ilirskih, tračkih, helenskih i gotskih plemena. Kroz dugi historijski period ova regija zadržavala je svoju samosvojnost, geografsku, etničku i kulturološku.
Drugi narodi dolazili su na ove visoravni i prolazili njima tumarajući za plijenom po Evropi, istočno i zapadno. Sandžak je ostajao gdje je i bio, jedan i nedjeljiv, sve do Berlinskog kongresa, čiji su ciljevi bili kodifikovani u papskim bulama i krstaškim aspiracijama: pretvaranje vina u krv, spaljivanje na lomačama i licemjerstvo.
Sandžak je odlukom sile i mržnje dijeljen na dijelove, da bi nakon 1912. godine bio prepolovljen i zadavljen. Posljedice tog nasilja jesu brojni genocidi i egzodusi, kao i nestajanje jednog historijskog naroda, iza kojeg su ostajale duvarine i groblja koje su osvajači zatrpavali i prekrivali projektima o vlastitoj baštini i “pravu“ na ovu zemlju. Ali i te duvarine su Sandžak. I ta mezarja su Sandžak.
Nažalost, u “načertanijske“ sadržaje koji se ustremljuju na ovu geopolitičku regiju uključuju se, osim onih iz bližeg i daljeg okruženja i njihovog “Kulturkampfa“, i pojedini bošnjački “naučnici“, historičari, političari i nepolitičari, pisci, pa čak i “bozadžije i buregdžije“, profiteri iz prve ruke.
Političko, trgovačko i ćiftinsko profiterstvo eksponira se kao komponenta identiteta dijela Bošnjaka, počevši od onih “jajara“, pa do dijela bošnjačkog klera koji sjedi u prvim redovima sa “balkanskim kasapima“ i uzdiže se iznad glava onih koji ispraćaju svoje maloumne kraljeve i kraljice, čekajući da ih neki žrec poškropi istom vodicom kojom su škropljeni “vitezovi“ genocida u Srebrenici i opkoljenom Sarajevu.
Sandžak je u Sandžaku, kao što je Bosna u Bosni. Sve je na svom mjestu, gdje treba i gdje je oduvijek bilo.
Nažalost, u vokabularu pojedinih kratkovidih umova i dalje se eksponiraju konstrukcije o “neutemeljenom“ Sandžaku, koji je jedno vrijeme imao i autonomiju, ali su mu je zli duhovi oduzeli u cvijetu razvoja. Njihovi sljedbenici i poslušnici nastavljaju, vjerovatno iz neznanja, da poništavaju historijske činjenice o Sandžaku kao makar kulturnoj autonomiji, o identitetu njegovog naroda, jezičkoj posebnosti i kulturi.
Zato govore i pišu: “Raška oblast“, “srbijanski Sandžak“, “crnogorski Sandžak“, a on je jednostavno Sandžak, međugranična regija između “dva oka u glavi“.
Niko ne osporava toponimsku i hidronimsku jedinicu “Raška“, koju su imenovali stari Iliri diveći se vodi i prirodi, ali je danas Sandžak sadržaj iz duše naroda koji ovdje živi i nasljeđuje ono što su mu preci ostavljali zapisano po Ostronošama, Pešteri, Bihoru, Arzama, Uvcu, Tari i Ljumi.
Sandžak je jedan i jedinstven, geopolitički, historijski, jezički i kulturološki. U savremenom političkom kontekstu može se razlikovati samo kao Južni Sandžak i Sjeverni Sandžak.
Dakle, pravilno je govoriti i pisati samo ovako: Južni Sandžak i Sjeverni Sandžak.
Izvor: Bošnjačka riječ