Bio je pravnik, novinar, politički aktivista, kulturni radnik, partizanski komandant i general major Jugoslovenske narodne armije. Rođen u Plavu, školovao se u Novom Pazaru, a tokom burnog života prošao kroz gotovo sve velike političke i ratne lomove prve polovine 20. stoljeća.
Zufer Musić rođen je 5. marta 1911. godine u Plavu. Njegovo djetinjstvo obilježila je porodična tragedija koja je ostavila dubok trag na njegov kasniji život. Prema dostupnim zapisima, njegov otac mula Sado Musić i dvojica starije braće stradali su 1913. godine, u periodu velikih političkih i društvenih promjena na području Plava i Gusinja. Zufer je tada bio dijete. Odrastao je u vremenu u kojem su pitanje opstanka stanovništva, vjera, nacionalni identitet i politička pripadnost bili neraskidivo povezani.
Njegov otac, mula Sado Musić, i dva starija brata (Jašar i Mahmut) strijeljani su na Racini u Plavu od strane crnogorskih kraljevskih vlasti jer su odbili prisilno pokrštavanje i promjenu vjere. Zufer je odrastao kao siroče, ali je uprkos tome izabrao put borbe za ravnopravnost i zajednički život svih naroda. Bio je jedan od rijetkih Bošnjaka iz tog perioda koji je dostigao čin general-majora JNA.
Važan dio njegovog obrazovanja vezan je za Novi Pazar. Godine 1924. upisao je nižu realnu gimnaziju u ovom gradu, a školovanje je kasnije nastavio u Peći, Prijepolju, Sarajevu i Tetovu, gdje je maturirao 1932. godine. Još kao gimnazijalac pokazivao je interesovanje za književnost i počeo pisati poeziju. Nakon gimnazije studirao je pravo u Beogradu, ali se istovremeno sve više uključivao u politički i društveni život. Na izborima 1938. godine kandidovao se za narodnog poslanika u plavsko gusinjskom kraju, ali nije izabran.
Posebno mjesto u njegovoj predratnoj biografiji zauzima Skoplje. Tamo je radio kao rukovodilac Vakufske biblioteke i pokrenuo list “Naš dom“, koji je izlazio od 1938. do 1941. godine. List je bio posvećen kulturnom, prosvjetnom i ekonomskom položaju muslimanskog stanovništva i predstavlja jedan od važnijih tragova djelovanja muslimanske inteligencije na prostoru tadašnje Jugoslavije. Musić se tako prije rata nije profilirao samo kao politički aktivista već i kao novinar i kulturni radnik koji je pokušavao otvoriti prostor za obrazovanje i društvenu afirmaciju muslimanskog stanovništva.
Njegov politički angažman treba posmatrati u vremenu kada su muslimani u različitim krajevima Jugoslavije tražili način da zaštite svoje kulturne, vjerske i ekonomske interese. Musić je pripadao generaciji obrazovanih ljudi koja je vjerovala da se položaj zajednice može mijenjati kroz institucije, obrazovanje i političko organizovanje. Upravo zbog toga njegov predratni rad predstavlja važan dio njegove biografije, iako je kasnije gotovo potpuno potisnut pričom o njegovoj vojnoj karijeri.
Drugi svjetski rat potpuno je promijenio njegov život. Musić se priključio partizanskom pokretu, a nakon hapšenja i internacije u Albaniju uspio je pobjeći iz zatvora i vratiti se u partizanske jedinice. Tokom rata brzo je napredovao i obavljao sve odgovornije komandne funkcije. Bio je komandant bataljona “Ramiz Sadiku“, a zatim zamjenik komandanta i komandant Prve kosovsko metohijske brigade. Njegove jedinice učestvovale su u borbama na prostoru Makedonije i Kosova, uključujući oslobađanje Peći.
Tokom rata, Sandžak i plavsko-gusinjski kraj bili su pod stalnom pretnjom od četničkih pokolja s jedne strane, te albanskih kvislinških snaga (balista) s druge strane. Musić je kroz partizanski pokret težio da uspostavi red i spriječi odmazde nad civilima, bez obzira na vjeru.
Za čovjeka koji je prije rata živio od knjiga, novina i pravnih studija, rat je predstavljao dramatičan prekid dotadašnjeg života. Umjesto uredničkog stola i biblioteke, Musić je naredne godine proveo na ratištu. Njegova vojna karijera razvijala se u okolnostima u kojima su komandanti često morali donositi odluke u izuzetno složenim i neizvjesnim situacijama. Upravo će ratno iskustvo odrediti njegovu dalju profesionalnu sudbinu.
Jedan od najtežih perioda njegove vojne karijere bila je Drenička pobuna 1945. godine. Kao komandant Prve kosovsko metohijske brigade našao se u sukobu sa snagama Šabana Poluže. Borbe su bile izuzetno teške i ostavile su duboke posljedice na poslijeratne odnose na Kosovu. O tom periodu postoje različita historiografska tumačenja, pa Musićevu ulogu treba posmatrati u kontekstu tadašnjih složenih odnosa između nove jugoslavenske vlasti, albanskog stanovništva i različitih oružanih formacija.
Upravo Drenička pobuna predstavlja dio njegove biografije koji zahtijeva posebno pažljivo historijsko čitanje. Poslijeratna jugoslavenska historiografija događaje je dugo predstavljala prvenstveno kroz prizmu borbe protiv pobune, dok su kasnija istraživanja mnogo više pažnje posvetila stradanju civilnog stanovništva, političkim okolnostima i odnosima između albanskog stanovništva i nove vlasti. Zbog toga se Musićev ratni put ne može svesti samo na biografsku činjenicu da je bio komandant, već ga treba posmatrati u širem kontekstu dramatičnih događaja na Kosovu 1944. i 1945. godine.
Nakon završetka rata Musić je nastavio vojnu karijeru u Jugoslovenskoj narodnoj armiji. Obavljao je više komandnih i štabnih dužnosti, a pred kraj života unaprijeđen je u čin general majora. Tako je čovjek koji je djetinjstvo proveo u Plavu, a mladost dijelom u Novom Pazaru, stigao do jednog od najviših činova u jugoslavenskoj vojsci.
Ipak, vojna uniforma nije izbrisala njegovu raniju vezu sa pisanom riječju. Čovjek koji je uređivao “Naš dom“ pripadao je generaciji kojoj su knjiga, novine i obrazovanje predstavljali sredstvo društvenog napretka. Upravo zbog toga Musićevu biografiju vrijedi posmatrati šire od njegove vojne karijere. On je bio jedan od onih ljudi čiji se život mijenjao zajedno sa državama i političkim sistemima kroz koje je prolazio.
Njegova veza sa Sandžakom ostala je snažna i nakon što ga je život odveo daleko od rodnog kraja. Plav je bio mjesto njegovog rođenja i porodičnog nasljeđa, Novi Pazar mjesto njegovog ranog obrazovanja, a širi prostor Sandžaka dio identiteta generacije kojoj je pripadao. Upravo kroz njegov život može se pratiti koliko su tadašnje granice između Sandžaka, Kosova, Makedonije i drugih krajeva Jugoslavije bile propusne za ljude, ideje, političke pokrete i vojna zbivanja.
Musićeva biografija posebno je zanimljiva i zbog činjenice da je pripadao generaciji koja je prošla put od Kraljevine Jugoslavije, preko Drugog svjetskog rata, do stvaranja socijalističke Jugoslavije. U samo nekoliko decenija promijenili su se država, politički sistem, društveni odnosi i položaj različitih naroda i zajednica. Ljudi poput Musića morali su se snalaziti u tim velikim promjenama, često prelazeći put od lokalnog političkog i kulturnog djelovanja do visokih državnih i vojnih funkcija.
Zufer Musić umro je 25. decembra 1967. godine u Beogradu, u 56. godini života. Sahranjen je u rodnom Plavu uz vojne počasti. Iako je iza sebe ostavio zanimljivu i sadržajnu biografiju, njegovo ime danas je relativno malo poznato široj javnosti Sandžaka. Upravo zato njegova životna priča zaslužuje dodatno arhivsko istraživanje, posebno kada je riječ o njegovom radu u listu „Naš dom“, ratnim dokumentima, privatnoj prepisci i njegovom vojnom dosjeu.
Posebno bi bilo značajno utvrditi šta je ostalo od njegove lične arhive i da li postoje sačuvani rukopisi, dnevnici ili dokumenti koji bi mogli rasvijetliti njegove stavove prije, tokom i nakon Drugog svjetskog rata. Takva građa mogla bi pomoći da se njegov život sagleda bez naknadnog političkog pojednostavljivanja i da se razdvoje historijske činjenice od kasnijih interpretacija i porodičnih sjećanja.
Od učenika novopazarske gimnazije do generala JNA, Zufer Musić prošao je put koji oslikava gotovo cijelo jedno turbulentno razdoblje historije Sandžaka i Jugoslavije. Njegova biografija nije samo priča o vojnom komandantu. To je priča o čovjeku koji je počeo kao učenik i pjesnik, postao pravnik i novinar, uključio se u politiku, prošao kroz rat i zatim izgradio vojnu karijeru u novoj Jugoslaviji.
Upravo zbog toga Musić ostaje jedna od onih ličnosti čiji život povezuje nekoliko različitih historija, Plava, Novog Pazara, Sandžaka, Kosova, Makedonije i Jugoslavije. Njegova priča još nije do kraja ispričana.