Džemail Suljević, rođen 1948. godine u selu Aliveroviće kod Sjenice, spada u red najkontroverznijih i najdoslednijih političkih figura bošnjačke zajednice u Srbiji. Njegovo višegodišnje političko djelovanje obilježeno je neumornim zalaganjem za autonomiju Sandžaka i za afirmaciju Bošnjaka kao naroda, a ne kao etničke manjine.
Piše: Nedžad Smailagić
Suljević je osnovnu školu završio u rodnom kraju, a srednju školu i Arhitektonski fakultet u Skoplju. Postdiplomske studije započeo je u Sarajevu. Po struci arhitekta, i sam i njegova supruga te troje djece, kćerka i dva sina, vezali su svoj profesionalni put upravo za arhitekturu, čime porodica Suljević predstavlja svojevrsni porodični atelje.
Na političku scenu ulazi početkom devedesetih, u vrijeme povratka višestranačja u Srbiji. Pridružuje se Stranci demokratske akcije (SDA) Sandžaka i ubrzo postaje jedan od najbližih saradnika njenog lidera Sulejmana Ugljanina. Kada je Ugljanin 1993. godine otišao u Tursku, Suljević je u periodu do 1996. godine predstavljao i SDA i tadašnje Bošnjačko nacionalno vijeće (BNV) Sandžaka u toj zemlji.
Godine 1991. aktivno učestvuje u organizaciji i promovisanju referenduma o autonomiji Sandžaka, kada se, prema rezultatima, gotovo 98 odsto izašlih izjasnilo “za“ autonomiju regije. Srpske vlasti tada nisu priznale referendum, ali je Suljević do kraja političke karijere isticao ovaj događaj kao osnovni legitimitet borbe za autonomiju.
Na lokalnim izborima 1996. godine SDA osvaja većinu u opštini Sjenica, a Suljević postaje predsjednik općine. Tu funkciju obavlja tri godine, sve do kraja 1999, kada podnosi ostavku. Paralelno, od 1997. do 2001. godine bio je i poslanik u Narodnoj skupštini Srbije, gdje je djelovao u opoziciji. Njegovi govori često su nailazili na opstrukciju i medijsku blokadu, što ga je navelo da u jednom trenutku najavi i ostavku.
U avgustu 2000. godine, razilazi se sa SDA i formira Narodni pokret Sandžaka (NPS), čime započinje samostalnu političku fazu. Iako pokret nije uspio da ostvari veći izborni rezultat, Suljević je kroz njega nastavio da gradi ideju o autonomiji Sandžaka. Oštro se protivio zakonu o nacionalnim manjinama iz 2002. godine, tvrdeći da on degradira status Bošnjaka. Smatrao je da je “neprihvatljivo da Bošnjaci budu tretirani kao etnička manjina, kada su do juče bili narod priznat ustavom“.
Njegove izjave i stavovi često su izazivali reakcije drugih bošnjačkih lidera. Za razliku od njega, SDA Sandžaka i SDP Rasima Ljajića birali su da ga ignorišu, dok su pojedini lideri, poput Meha Omerovića, njegove ideje o jedinstvu Sandžaka nazivali “opasnom bajkom“.
Ipak, Suljević je istrajavao u stavu da je “Sandžak istorijska i sadašnja činjenica, sa jasnim avnojevskim i berlinskim granicama“, te da se “budućnost regije ne može rješavati mimo volje građana Sandžaka“.
Krajem 2000-ih približava se muftiji Muameru Zukorliću i njegovoj Bošnjačkoj kulturnoj zajednici, te postaje predsjednik Odbora za obnovu Narodnog vijeća Sandžaka, čime se ponovo pokreće tema “partizanske autonomije“ i kontinuiteta sa historijskim tijelima Sandžaka iz 1940-ih. Ipak, 2012. godine povlači podršku Zukorlićevoj Bošnjačkoj demokratskoj zajednici (BDZ), smatrajući da je kompromitovala ideju bošnjačke konstitutivnosti predstavljajući se kao stranka nacionalne manjine.
Nakon 2012. godine, Suljević se postepeno povlači iz aktivne politike, iako su njegove izjave i povremeni nastupi i dalje imali odjeka u sandžačkoj javnosti. Njegovo političko naslijeđe ostaje vezano za ideju autonomije Sandžaka, nepokolebljivu kritiku “asimilatorskih politika“ i tvrd stav da se bošnjačko pitanje ne može svesti na okvire manjinskih prava.
Džemail Suljević ostaje upamćen kao uporan i dosljedan zagovornik bošnjačke političke posebnosti i sandžačke autonomije. Njegove ideje, iako često ocjenjivane kao radikalne, za mnoge Bošnjake predstavljaju podsjetnik na neostvarene težnje devedesetih godina. Njegova biografija svjedoči o političaru koji nikada nije pravio kompromis kada je u pitanju bila vizija Sandžaka kao jedinstvene historijske i geografske cjeline.
Izvor: Sandzacke.rs