U burnoj prvoj polovini XX stoljeća ime rahmetli hafiza Hivza Škrijelja iz Novog Pazara ostalo je utkano u kolektivno pamćenje Sandžaka. Rođen 1893. godine, Škrijelj je još u mladosti postao poznat kao učen čovjek, hafiz Kur’ana, ali i kao hrabar ratnik.
Piše: Teufik Tahirbegović
Priča o đurumlijama je omiljena tema i danas u životu Sandžaklija. Kada je Osmanska država branila Dardanele od savezničkih sila, među hiljadama vojnika našli su se i dobrovoljci iz Sandžaka, poznati kao đurumlije. Hafiz Hivzo Škrijelj ponio je bajrak sandžačkih gazija iz Novog Pazara na bojištu Ćanakkalea. U borbama je bio teško ranjen.
Nakon bitke, u izlogu jedne fotografske radnje u Budimpešti pojavila se fotografija konjanika sa zastavom u ruci, uz natpis: “Der unbekannte Bosniache freiwilliger von Canakale“ (Nepoznati bošnjački dobrovoljac sa bitke na Ćanakkaleu). Saborci su odmah prepoznali – to je bio njihov bajraktar, hafiz Hivzo iz Novog Pazara.
Fenomen sandžačkih muslimana odvedenih na evropska i bliskoistočna ratišta i danas je predmet istraživanja. Austro-Ugarska je nakon okupacije Sandžaka 1915. godine sprovela snažnu propagandu i mobilizaciju, ubjeđujući Bošnjake da se bore “za islam“ i obnovu Osmanskog carstva.
Tako su hiljade ljudi, većinom između 18 i 50 godina, odvedene na Galicijski front u Ukrajini i na druge bojišnice. Mnogi su stradali, a samo se rijetki vratili – otprilike svaki deseti. Upravo ta činjenica objašnjava veliku poratnu depopulaciju sandžačkog stanovništva.
Prema svjedočenjima novopazaraca, hafiz Hivzo Škrijelj je tokom Drugog svjetskog rata spasio mnoge živote – i Bošnjaka i Srba – svojom hrabrošću, mudrošću i autoritetom. Nakon ratnih godina, život je posvetio vjeri i zajednici, služeći kao imam Lejlek džamije u Novom Pazaru.
Preselio je na ahiret 1967. godine, ostavivši iza sebe uspomenu na ličnost koja je ujedinjavala hafiza, bajraktara, gaziju i zaštitnika komšija.
Hafiz Hivzo Škrijelj ostaje simbol jednog vremena i generacije Sandžaklija koji su, vođeni iluzijama, propagandom ili iskrenim ubjeđenjem, otišli da pišu historiju daleko od svog zavičaja – a mnogi se nikada nisu vratili.
Izvor: Sandzacke.rs