Dok Sandžak obilježava svoj praznik, Dan Sandžaka, nemoguće je govoriti o slobodi, antifašističkoj tradiciji i istorijskom kontinuitetu otpora bez prisjećanja na Rifata Burdžovića Tršu – čovjeka čije je ime odavno preraslo granice rodnog kraja i postalo simbol ideala koji su nadživjeli i epohu i granice i sisteme. Student, organizator, pjesnik, revolucionar, Rifat je nosio Sandžak u srcu i onda kada ga je branio hiljadama kilometara daleko od kuće. Iako nije dočekao formiranje ZAVNOS-a, dao je možda najviše za ideju slobodnog Sandžaka.
Piše: Nedžad Smailagić | Portal Sandžačke
Rođen je 11. februara u Bijelom Polju, a i danas se raspravlja da li je na svijet došao 1913. ili 1915. godine. Odrastao je u siromašnoj porodici, prerano ostao bez roditelja i pripadao zajednici gurnutoj na marginu društvenog uticaja u godinama nakon odlaska Osmanlija. Uprkos tome, sudbina mu je otvorila vrata kada je njegov amidža Murat Burdžović, bjelopoljski trgovac, dobrotvor i kasniji predsjednik pododbora “Gajreta“, prepoznao Rifatovu izuzetnu nadarenost i poslao ga na školovanje u Veliku medresu kralja Aleksandra u Skoplju.
Rifat je brzo pokazao da su mu granice tijesne. Bio je odličan đak, ali i mladić širokih interesovanja – sportista u FK “Jedinstvo“, član medresanskog orkestra, glumac u Gajretovoj predstavi “Hadži Loja“. Njegov put ga je potom odveo u Beograd, gdje upisuje pravo i gdje započinje njegova istinska politička borba. Studije u Beogradu bile su presudne za njegov ulazak u Komunističku partiju Jugoslavije 1934. godine, što će u velikoj mjeri odrediti njegovu sudbinu. Bio je među najistaknutijim organizatorima studentskog pokreta, zbog čega je više puta hapšen i zatvaran u zloglasnu “Glavnjaču“. Ostao je upamćen njegov govor o demokratiji i ljudskim pravima na studentskim protestima, tokom kojih je 14. decembra ranjen.
Sa grupom sandžačkih studenata osnovao je Sandžačko udruženje studenata “Zlatar“ u Beogradu, a u Novom Pazaru, zajedno s Muhamedom Abdagićem i Hakijom Zejnelovićem, pokrenuo je list “Glas Sandžaka“. Aktivno je pisao o položaju Muslimana i o političkoj i socijalnoj situaciji u Sandžaku. Njegova riječ je bila jednako snažna kao i njegova organizaciona energija.
Sa izbijanjem Drugog svjetskog rata odmah se uključuje u pripreme ustanka. Po nalogu partije dolazi u Bijelo Polje, gdje osniva novi Okružni komitet KPJ za Sandžak. Borio se širom Jugoslavije sve do noći između 2. i 3. oktobra 1942, kada je ubijen. Prema zvaničnim podacima, ubili su ga četnici kod Mrkonjić Grada i bacili u Grujića jamu, ali postoje i tvrdnje historičara da je njegova smrt povezana s rivalstvima unutar partije, posebno sa onima koji su zazirali od potencijalnog političkog uticaja Sandžaka i Rifatove uloge u novoj državi.
Njegova smrt bila je ulazak u legendu. Već 25. septembra 1944. godine AVNOJ ga proglašava Narodnim herojem, među prvima u Jugoslaviji. Nove vlasti su nastojale da sačuvaju sjećanje na Trša kroz nazive škola, ulica i ustanova, i do danas se gotovo niko nije usudio da izbriše njegovo ime. Dok su iz mnogih gradova uklanjane table s Titovim imenom, Tršine su preživjele sve režime.
Ipak, mnogo je važnije što ideje koje je nosio nisu doživjele političku realizaciju nakon njegove smrti. Zloupotreba njegovog lika i djela bila je česta, dok je narod, u tišini i u krugu porodica, čuvao uspomenu na čovjeka za kojeg se vjerovalo da bi istorija Sandžaka drugačije izgledala da je ostao živ. Rifat je postao simbol onoga što su drugi propustili, odraz naših kolektivnih slabosti, alibi za naše neuspjehe i strahove.
Danas, kada govorimo o Danu Sandžaka, govorimo i o Rifatovim idealima – o slobodi, jednakosti, pravu na identitet i političku autonomiju, o Sandžaku koji pripada svim svojim narodima. Njegov život, iako tragično prekinut, ostavio je trajnu poruku: da se za pravdu i slobodu vrijedi boriti bez obzira na cijenu. Tršo ostaje jedan od najčistijih i najsvjetlijih likova sandžačke istorije, čovjek čija bi vizija i danas mogla biti vodilja u potrazi za pravednijim društvom.