Na današnji dan, 21. januara 1945. godine, na lokalitetu Hadžet u Novom Pazaru strijeljan je Aćif-efendija Hadžiahmetović (1887–1945), ratni gradonačelnik Novog Pazara i komandant njegove odbrane tokom Drugog svjetskog rata. Njegovo pogubljenje izvršile su partizanske jedinice u završnici rata, u periodu kada su nove komunističke vlasti širom Sandžaka sprovodile masovne egzekucije bez sudskih procesa ili uz formalne presude revolucionarne pravde.
Prema dostupnim historijskim podacima, na tom prostoru je tokom 1944. i 1945. godine strijeljano više od 1.500 Bošnjaka – mahom uglednih građana, intelektualaca, vjerskih službenika i ljudi koji su učestvovali u odbrani novopazarskog kraja od četničkih formacija.
Politički uspon i djelovanje u međuratnom periodu
Aćif Hadžiahmetović bio je jedan od najutjecajnijih sandžačkih političara u međuratnom periodu. Politički se afirmisao kroz stranku Džemijet (Jedinstvo), koja je od 1919. do 1924. godine okupljala muslimansko stanovništvo Sandžaka, Kosova i Makedonije – Bošnjake, Albance, Turke i druge. Nakon braće Nedžib-bega i Ferhat-bega Drage, Hadžiahmetović je bio najznačajnija ličnost ove političke organizacije.
Tri puta je biran za narodnog poslanika u Skupštini Kraljevine SHS, odnosno Kraljevine Jugoslavije – 1920, 1925. i 1938. godine. Njegov politički angažman bio je usmjeren na zaštitu prava muslimanskog stanovništva, koje je u tom periodu bilo izloženo institucionalnoj diskriminaciji, represiji i nasilju. Zbog takvog djelovanja bio je meta tri atentata, od kojih su dva pripremali velikosrpski nacionalisti, dok je treći planiran od strane lokalnih komunističkih struktura.
Džemijet je 1924. godine zabranjen, nakon što je odbio da se potčini diktaturi kralja Aleksandra Karađorđevića i centralističkoj politici Beograda.
Odbrana Novog Pazara u Drugom svjetskom ratu
Najkontroverzniji, ali i najznačajniji dio biografije Aćif-efendije vezan je za Drugi svjetski rat i organizaciju odbrane Novog Pazara. U periodu 1941–1944. godine, grad i šira regija bili su izloženi stalnim napadima četničkih jedinica pod komandom Draže Mihailovića, čiji je cilj bio etničko čišćenje muslimanskog stanovništva Sandžaka.
U tim okolnostima, Aćif-efendija je, kao gradonačelnik i politički autoritet, organizovao lokalnu odbranu grada. Za dio bošnjačke javnosti on je simbol otpora i čovjek koji je spriječio masovni pokolj Bošnjaka Novog Pazara. U tom kontekstu se ističe i činjenica da je, prema brojnim svjedočenjima, intervenisao i u zaštiti srpskog civilnog stanovništva od odmazdi kosovskih Albanaca nakon četničkih zločina u Drenici.
S druge strane, u srpskoj historiografiji i javnom diskursu, Hadžiahmetović se često označava kao kolaboracionista zbog saradnje s njemačkim okupacionim vlastima, što predstavlja jednu od ključnih tačaka spora u tumačenju njegove uloge.
Pogubljenje i historijske podjele
Aćif-efendija Hadžiahmetović strijeljan je bez javnog i transparentnog sudskog postupka. Njegova presuda i pogubljenje postali su simbol šireg obračuna nove vlasti s političkim, vjerskim i društvenim elitama Sandžaka.
Njegova ličnost i danas duboko polarizira javnost. Za dio Bošnjaka on je nacionalni junak i simbol borbe za opstanak, dok ga drugi doživljavaju kao spornu historijsku figuru čije djelovanje treba sagledavati u kontekstu ratnih savezništava i kolaboracije. Pitanje njegove rehabilitacije ostaje jedno od najosjetljivijih u savremenom sandžačkom i srbijanskom društvu.
Bošnjačko nacionalno vijeće je 2012. godine, u okviru programa obilježavanja znamenitih ličnosti bošnjačke historije, postavilo pano s likom Aćif-efendije na mjestu njegove nekadašnje kuće u Novom Pazaru, što je ponovo otvorilo javnu raspravu o njegovoj ulozi i naslijeđu.
Osamdeset i jednu godinu nakon njegovog pogubljenja, Aćif-efendija Hadžiahmetović ostaje jedna od najkompleksnijih i najkontroverznijih ličnosti sandžačke historije. Njegov život i djelovanje pokazuju koliko su historijska sjećanja na ovim prostorima i dalje opterećena ratnim traumama, ideološkim podjelama i nerazriješenim pitanjima prošlosti.