Ana Lalić: Organizovani kriminal u Srbiji je državni posao

0
772
blank
Foto: N1

Srbija zadnjih desetak godina doživljava mutantsku ekspanziju u građevinarstvu, grani koja je zbog loše regulative i skoro nikakve kontrole savršena za pranje ilegalno stečenog kapitala.

Piše: Ana Lalić

Govoriti o organizovanom kriminalu u Srbiji je nemoguće bez pominjanja same države koja je dobrim dijelom svojevrsni pokrovitelj i monopolista nad istim. Korupcionaške afere, manipulacije javnim nabavkama, organizivane kriminalne grupe “navijača“ zadužene za zastrašivanje i izazivanje nasilja… direktno su povezane sa establišmentom. Polovinom septembra prošle godine, zvanični Stejt dipartment izlazi sa upozorenjem da u Srbiju ne treba putovati zbog “kovida i organizovanog kriminala“.

U Srbiji biznismeni i finansijeri SNS na crnoj listi u SAD

Nedavno spektakularno hapšenje Veljka Belivuka i njegovog klana otvorile su direktne veze kriminalaca sa tadašnjim vrhom srpske policije, sa kojim je godinama ovaj vođa navijača bio u bliskim odnosima. Upotreba kriminalaca u državnim poslovima u Srbiji je etablirana godinama, ne samo na ulici i u predizbornim kampanjama, već i u poslovima javnih nabavki.

Kontroverzni biznismen sa sjevera Kosova Zvonko Veselinović i Milan Radoičić, potpredsjednik Srpske liste, vodeće stranke Srba na Kosovu, koji su dovođeni i u vezu sa ubistvom političara Olivera Ivanovića, stavljeni su na “crnu listu“ ministarstva finansija Sjedinjenih Američkih Država zbog veza sa transnacionalnim organizovanim kriminalom zbog čega će im biti onemogućen ulazak i poslovanje u SAD.

U nalazima ministarstva finansija SAD navode se sumnje o koruptivnim radnjama između braće Veselinović i političara u Srbiji i na Kosovu. Istovremeno, Veselinović i Radoičić su vlasnici brojnih firmi u Srbiji koje dobijaju najveće državne projekte na tenderima, poput izgradnji međunarodnih autoputeva. Na lokalnom nivou, poslove koje raspisuju lokalne samouprave takođe isključivo dobijaju firme uglavnom novosnovane od ljudi direktno povezanih sa vlašću. U već razrađenom sistemu, dio novca koji “investitor“ na taj način dobija iz budžeta se “vraća“, odnosno dijeli sa političarem čijim uticajem je posao i namješten.

Da bi se osiguralo da posao dobije politički podobna firma ponovo se angažuju tzv “navijači“, koji zastrašivanjem eventualne konkurencije garantuju da će se na tender prijaviti samo prihvatljivi i kooperativni preduzetnici. Naravno, njihove uskuge nisu besplatne, te se u Srbiji nerijetko dešava da nekadašnje siledžije sa tribina, upitnih biografija i kriminalnih dosijea, naprasno postaju biznismeni i vlasnici preduzeća. Tako je građevinska firma “Ultra kop“, iza koje stoji jedan od vođa navijača Crvene zvezde Marko Vučković zvani Komandant, dobila od Elektroprivrede Srbije (EPS) posao vrijedan više od 840.000 eura.

Vučković je vođa podgrupe Delija – “Ultra bojs“ protiv kojih je policija podnosila krivične prijave koje ili nisu procesuirane ili su postupci trajali godinama, do zastare. Prema pisanju Insajdera “Ultra kop“ je posao dobio zahvaljujući konzorcijumu sa “Elektroizgradnjom“, firmom u vlasništvu Grada Beograda. Građevinska firma “Ultra kop“ osnovana je sredinom 2015. na adresi stadiona Crvena zvezda i poslovne zgrade u okviru stadiona u Ljutice Bogdana.

Ilegalni prihodi “uzidani“ u stanogradnju

Upravo su građevina i ulaganje u izgradnju nekretnina već dugo godina način apsorbovanja ilegalnih prihoda. Srbija zadnjih desetak godina doživljava mutantsku ekspanziju u građevinarstvu, grani koja je zbog loše regulative i skoro nikakve kontrole savršena za pranje ilegalno stečenog kapitala. Prema grubim procjenama, svakodnevno je u Srbiji aktivno više od 50.000 gradilišta, a cijene nekretnina se vještački pumpaju, čime se takođe pere novac.

Trenutno, cijene kvadrata u Srbiji, u zavisnosti od lokaliteta, dosežu nevjerovatne sume od 2.000 do 10.000 evra, u prosjeku bar 30 odsto veće od realnih.

Investitori u Srbiji nisu u obavezi da pokažu dokaz o kapitalu koji planiraju da ulože, a većina novogradnje u državi se navodno zida novcem fiktivnih “kupaca u preprodaji“.

Pored lokalnih “biznismena“, u Srbiji se kroz građevinsku sivu ekonomiju peru i pare iz Republike Srpske, a za pojedine građevinske firme se opravdano sumnja da su praktično u prikrivenom vlasništvu člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine i lider vodeće partije u entitetu Republika Srpska. I sam Milorad Dodik se nedavno našao na proširenoj listi sankcija za djela korupcije američkog Ministarstva finansija. A upravo je korupcija takođe jedna od najorganizivanijih grana kriminala u Srbiji.

Korupcija u javnom sektoru kako model poslovanja

Prema istraživanju nevladine organizacije Partneri Srbije, o procesuiranju slučajeva iz oblasti korupcije, u Srbiji se najviše sudskih postupaka vodi za krivično djelo zloupotreba službenog položaja, dok je najmanje postupka koji se vode zbog primanja mita.

Od ukupnog broja optuženih, dvije trećine čine osobe angažovane upravo u javnom sektoru. Među njima ima policijskih službenika, komunalnih i saobraćajnih policajaca, ljekara, direktora preduzeća, saobraćajni inžinjera i pravnika u lokalnim organima vlasti… Činjenica da među optuženima, po istraživanju, ima najviše policijskih službenika i drugih radnika u Ministarstvu unutrašnjih poslova Srbije, samo potvđuje da je organizovani kriminal u Srbiji praktično najprisutniji među onima čija je obaveza i dužnost da se bore protiv istog.

Sporadični obračuni države sa kriminalom unutar “sopstvenih redova“ , poput hapšenja bivšeg zamjenika načelnika Službe za borbu protiv organizovanog kriminala (SBPOK) Gorana Papića ili nekadašnje državne sekretarke MUP Dijane Hrkalović praktično više govore o obračunima unutar vladajuće stranke i kadrova koji su se “oteli kontroli“. Hrkalovićeva, koja se još uvek nalazi u pritvoru, uhapšena je krajem oktobra 2021. navodno zbog sumnje da je uklanjala dokaza poslije ubistva karatiste Vlastimira Miloševića u januaru 2017. godine. Njenu angažovanost u MUP pratile su brojne kontroverze, najprije zbog neobične biografije, a nadasve povezanosti sa navijačkim grupama, prvenstveno ozloglašenim Veljkom Belivukom.

Samleveni neprijatelji i planiranje atentata na Vučića

Hapšenjem Belivuka i njegove kriminalne grupe početkom prošle godine Srbija je , prema rečima ministra policije Aleksandra Vulina “spriječila formiranje novog Zemunskog klana“. Međutim, Belivuk je kao vođa navijača FK Partizan godinama držao beogradsko podzemlje. Pripadnici njegove navijačke grupe “Principi“ su godinama radili kao “obezbjeđenje” u svim beogradskim klubovima, ujedno bili zaduženi za dilovanje narkotika, kao i reketiranje biznismena i kafedžija. Protiv “Principivaca“ podignute su na desetine krivčnih prijava za najteža krivična djela, ali većina je ostala neproceuirana do danas, ili je u fazi istraga.

Uveliko se verovalo da imaju zaštitu u samom vrhu vlasti, a pojedine zajedničke fotografije navijača sa srpskim političarima i ministrima, zagrljenih u noćnom provodu, su dodatno potvrđivale te sumnje. Trenutno se kriminalna grupa “Velje nevolje“ tereti za nekolicinu brutalnih ubistava i sakaćenja žrtava, uključujući i “mljevenje dijelova tijela mašinom za meso“. Belivuk je u medijima označen kao navodni član crnogorskog “kavačkog“ kriminalnog klana.

U sukobu između “kavačkog” i “škaljarskog” klana, prema istraživanju portala KRIK i Radija Slobodna Evropa (RSE) u kojem se bilježe ubistva izvedena od 2012. godine na teritoriji Srbije i Crne Gore koja imaju odlike mafijaških likvidacija, do sada je ubijena 171 osoba. Vođa Kavača Radoje Zvicer je prije par dana od strane srpskih tabloida inače označen kao čovjek koji je planirao navodni atentat na predsjednika Srbije Aleksandra Vučića.

Tekst je nastao u sklopu izdanja “Priče iz regije” kojeg provode Res Publica i Institut za komunikacijske studije, u suradnji s partnerima iz Crna Gora (PCNEN), Hrvatske (Lupiga), Kosova (Sbunker), Srbije (Autonomija), Bosne i Hercegovine (Analiziraj.ba), i Albaniji (Exit News), u okviru projekta “Poveži točke: poboljšane politike kroz građansko učešće“ uz podršku britanske ambasade u Skoplju.