Jedan od najstarijih i najpouzdanijih rukopisa hadiske zbirke Sahih al-Bukhari, poznat kao Junini prijepis, sačuvan je i obnovljen na Kosovu, što predstavlja veliki doprinos ne samo islamskoj kulturnoj baštini Balkana, već i globalnoj nauci o hadisu.
Rukopis je prvobitno pisan 1765. godine (1179. hidžretske) i vakufljen dvadeset godina kasnije, 1785. godine. Od tada je čuvan u znamenitoj Hadum-džamiji u Gjakovi, gdje su ga generacije muderisa koristile kao izvor učenja i tumačenja hadisa za učenike medrese.
Prema dostupnim podacima, rukopis je prepisao Ali ibn Abdullah, a kasnije ga je otkupio bogati vakif tog doba, Sulejman-paša, s namjerom da bude od koristi budućim pokoljenjima. Djelo je, uprkos požarima tokom Balkanskih ratova, Drugog svjetskog rata i rata na Kosovu 1998–1999, ostalo očuvano.
U pedesetim godinama prošlog stoljeća, predsjednik Islamske zajednice Kosova Bajram Agani prikupio je brojne stare rukopise iz džamija širom zemlje, među kojima i ovaj primjerak Sahih al-Bukharija, i smjestio ih u centralnu biblioteku Islamske zajednice u Prištini. Time je rukopis spašen od moguće propasti, te je postao jezgro budućih nastojanja u oblasti nauke o hadisu.
Islamska zajednica Kosova je 2022. godine započela saradnju s jednom izdavačkom kućom iz Libana kako bi ovo dragocjeno djelo bilo faksimilno štampano i učinjeno dostupnim čitateljima širom islamskog svijeta. Uz podršku čelnika Islamske zajednice Kosova, muftije Naima Tërnave, i direktora Instituta za islamska istraživanja Sabrija Bajgore, štampano izdanje je distribuirano najvećim bibliotekama arapsko-islamskog svijeta.
U julu ove godine, rukopis je simbolično vraćen u Hadum-džamiju, gdje je prvobitno i pohranjen kao vakuf, a danas se čuva u biblioteci Fakulteta islamskih studija u Prištini. Tamo o njemu brine Abdulkadir Mahmud Arnauti, unuk poznatog hadiskog učenjaka Abdulkadira Arnautija, koji je iz Sirije došao na Kosovo 2008. godine i od tada aktivno djeluje na očuvanju i promociji klasičnih islamskih rukopisa.
Sabri Bajgora, direktor Instituta za islamske studije i istraživanja, ističe značaj ovog pronalaska:
“Ovaj prijepis je naručen posebno za potrebe studenata Hadum-džamije. Zahvaljujući njemu, Kosovo je danas ušlo u krug zemalja koje posjeduju autentične i vrijedne izvore hadiske nauke svjetskog značaja.”
Bajgora najavljuje da će u narednom periodu, u saradnji s Islamskom zajednicom i uz pomoć građana koji su odgovorili na apel, biti obrađeno i objavljeno preko hiljadu sličnih djela koja su do sada bila pohranjena u privatnim kolekcijama i džamijama. Riječ je o izuzetno vrijednim primjercima islamske naučne baštine koji će u narednim godinama doživjeti revalorizaciju i novu recepciju u islamskom svijetu.
Abdulkadir Mahmud Arnauti, koji je imao ključnu ulogu u promociji rukopisa i njegovom faksimilnom objavljivanju, navodi:
“Ovaj prijepis je za nas izvor velikog ponosa. Urađen je pod nadzorom muftije Tërnave i direktora Bajgore, a štampan je u Libanu. Predstavljen je na svim važnijim sajmovima knjige, a primjerci su distribuirani svim značajnijim bibliotekama u arapsko-islamskom svijetu. Djelo je veoma traženo i cijenjeno među hadiskim učenjacima.”
Sahih al-Bukhari je najpoznatije djelo Muhammeda ibn Ismaila al-Bukharija (810–870), jednog od najistaknutijih hadiskih učenjaka u historiji islama. Smatra se najpouzdanijom zbirkom hadisa nakon Časnog Kur'ana. Al-Bukhari je u svoje djelo uvrstio samo one hadise koje je potvrdio kroz strogu i preciznu metodologiju prenosioca i vjerodostojnosti.
Za razliku od drugih hadiskih zbirki, Sahih al-Bukhari se ističe izuzetnom sistematičnošću i visokim kriterijima autentičnosti, zbog čega ga većina islamskih učenjaka smatra najvažnijim izvorom u oblasti sunnetske tradicije.
Otkriće, očuvanje i ponovna afirmacija ovog primjerka Sahih al-Bukhari na Kosovu ne samo da podsjećaju na bogatu islamsku tradiciju ovih prostora, već i pozicioniraju Kosovo kao relevantan centar u savremenim studijama hadisa. Hadum-džamija, Gjakova i Priština time postaju dio jedne veće islamske priče – one koja povezuje prošlost i budućnost kroz znanje, vjeru i očuvanje naslijeđa.
Izvor: GZT