U izdanju Bošnjačkog nacionalnog savjeta (edicija “Ljiljan“) objavljena je nova knjiga Filipa Mursela Begovića “Fina muslimanska raja“, nastala kao zbir eseja i proznih zapisa koji u istom potezu hvataju društvenu dijagnozu, kulturni kontekst i intimni nerv savremenog bošnjačkog iskustva. Izdanje je objavljeno u Zagrebu krajem 2025. godine, uz partnerstvo Nacionalne koordinacije Bošnjaka u Hrvatskoj.
Knjigu, koju urednički potpisuje Mahir Sokolija, prate dva relevantna kritička čitanja, predgovor prof. dr. Fahrudina Rizvanbegovića i pogovor prof. dr. Seada Šemsovića.
Dubinska autopsija mentaliteta i društvenih navika
Rizvanbegović “Finu muslimansku raju“ situira u širi kontinuitet bošnjačke esejistike i publicistike, od klasičnih uporišta do savremenih formi, i naglašava da se rijetko pojavi rukopis koji istovremeno problematizira epohu i ogoljava unutrašnje mehanizme identiteta. U njegovoj interpretaciji, “Fina muslimanska raja“ je tekst koji “otvara prozor, razbija staklo i postavlja ogledalo“, jer se ne zaustavlja na komentaru stvarnosti nego ide u dubinsku autopsiju mentaliteta i društvenih navika.
Posebno ističe da ovo nije „tek zbirka tekstova“, nego da u sebi nosi logiku “tri knjige u jednoj“. Prvi sloj vidi kao esejističku “budilicu“ koja spaja ironiju, historijsko pamćenje i književno-intelektualnu hrabrost, drugi kao publicistiku koja prelazi vlastiti prag i ide prema književnosti, treći kao ličniji, poetsko-prozni registar u kojem se novinarska koža pokazuje tijesnom za ono što tekstovi nose.
Rizvanbegović važnost knjige veže i za savremeni trenutak jer piše da nastaje u dobu “algoritamske kulture“, kada se identitet sve češće pretvara u površnu prezentaciju, te je čita kao reakciju i otpor te kao „arhiv osjećaja“ jednog kolektiva, odnosno rana, ironija, strahova i smijeha koji ga drže živim.
Tematski i žanrovski presedan
Šemsović u pogovoru polazi od žanrovske pozicije knjige, podsjeća da bošnjački „granični žanrovi“ (između književnog i naučnog, te književnog i novinarskog) historijski nastaju iz snažnih društveno-političkih okolnosti, a u njima autor ne može pobjeći iza pripovjedača jer odgovornost glasa je direktna. U tom smislu, Šemsović “Finu muslimansku raju“ naziva svojevrsnim presedanom i tematski i žanrovski, jer se unutarnje i vanjsko stalno kaleidoskopski preklapaju u složen sistem znakova.
Njegova ključna interpretacija važnosti knjige sažeta je u metodi koju prepoznaje u svakom poglavlju. Autor je oslobođen dnevnopolitičkog i ide putem “anamneze, dijagnoze i terapije“, društvene probleme ne dodiruje površno, nego ih sondira, prepoznaje uzroke i posljedice, te na kraju nudi (često gorak) lijek, ali bez defetizma, u tekstovima ostaje prisutna nada u iscjeljenje i etička obaveza mišljenja.
Šemsović se zadržava i na jeziku te stil opisuje kao raspon “od lahora… do tornada“, čime naglašava kako se ritam, ironija i emocionalni intenzitet mijenjaju prema temi, ali se unutar knjige organski drže na okupu. On također naglašava da, lišeni dnevnopolitičkih naslaga, ovi eseji ostaju model odgovornog intelektualnog promišljanja, bez računice i bez udvorništva.
Autorove uvodne teze i polazne tačke
Begović “ulazi“ u knjigu iz pozicije čovjeka koji je godinama gledao kako etikete pretiču smisao i odlučuje da više ne objašnjava “da nije“, nego da optužbu nosi kao provjeru vlastite savjesti. U uvodnom tekstu polazi od iskustva javnog lijepljenja identitetskih oznaka, ali ga pretvara u unutrašnju disciplinu, pa ustvrđuje da je pogubno ne oprati srce i ostati zarobljen u tuđim presudama.
Ono što slijedi u knjizi naziva “pranje škroba od riječi“, skidanje klišea, lažnog sjaja i gotovih fraza s jezika u kojem se identitet često svodi na parolaštvo. Autor pritom insistira na etici nevidljivog čina (šta čovjek učini kad ga niko ne vidi), te na definiciji „raje“ kao moralnog centra, a ne mase i folklorne slike.
Begović dodatno razdvaja esej od pamfleta koji je “kratak živac“ i gotova presuda, dok je esej forma koja razmišlja “na nogama“, ostavlja prostor sumnji, samopropitivanju i kretanju kroz paradokse. Upravo taj izbor forme objašnjava ton knjige. Istovremeno oštar i introspektivan, satiričan i odgovoran.
Struktura knjige i tematske cjeline
“Fina muslimanska raja“ organizirana je u više većih cjelina koje se čitaju kao zasebni ciklusi (esejistički, publicistički i prozno-lirski), uz završne dodatke.
“Anatomija fine muslimanske raje“ je zbir tekstova koji seciraju mentalitet, društvene navike, odnose moći, bošnjačku kvazielitu, zaborav i obrasce kolektivnog ponašanja.
„Dekonstrukcija utopizma ‘bosanske nacije'“ nosi polemički sloj koji otvara pitanje političkih fikcija identiteta i odnosa prema Bosni kao zajedničkoj kući i trajnom sporu interpretacija.
“Pravo na identitet“ je ciklus o jeziku, imenu, popisima, kulturnoj politici i pravu da se o identitetu javno govori bez kriminalizacije.
„Biti kurban“ donosi intimnije duhovno-etičke zapise koji povezuju simbol, svakodnevicu, strah, pandemijsko vrijeme, pitanje žrtve i odgovornosti.
„Oproštajna igra Bogomdanih Bošnjaka“ predstavlja prozne i lirske tekstove o odlasku, nostalgiji, političkoj grotesci, manjinskom iskustvu i životu „između dviju domovina“.
“Fina hrvatska raja“ su eseji o manjinskoj svakodnevici u Hrvatskoj, stereotipima, kulturama straha i identitetskim pregovorima u realnom životu.
“After Party“ je najkraća cjelina te je završni, epiloški dio, kao emocionalno i misaono „zatvaranje kruga“.
Knjiga donosi i “Kućnu bilješku o autoru“ (Mirsada Begović), kao diskretan, ali dragocjen dodatak. Bilješka autorove supruge koja, između redova, pokazuje unutarnji nerv nastajanja tekstova, uz bilješke ugurane među knjige i telefon koji “mora zvati Mahira“. Taj fragment privatnog života djeluje kao mala pauza od velike teme, ali i kao dokaz da se iza javnog glasa često krije porodični ritam i svakodnevna scena pisanja.
O Autoru
Filip Mursel Begović (Zagreb, Hrvatska, 1979) studirao je kroatistiku i južnu slavistiku na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. U Zagrebu radi kao direktor Bošnjačkog medijskog centra Nacionalne koordinacije Bošnjaka u Republici Hrvatskoj. U Zagrebu je od 2023. glavni urednik časopisa Bosna koje izdaje Bošnjačko nacionalno vijeće (BNV) u Hrvatskoj. U Sarajevu je od 2015. do 2025. godine bio glavni urednik sedmičnika Stav. Predsjednik je Upravnog odbora i jedan od osnivača Bošnjačkog društva pisaca (BDP) u Sarajevu. Bio je šef dopisništva Agencije Anadolija za Republiku Hrvatsku (2012–2013). Radio je u Kulturnom društvu Bošnjaka Hrvatske kao izvršni urednik tiskanog izdanja i online urednik Časopisa za kulturu i društvena pitanja Behar (2005–2017.). Radio je kao glavni urednik godišnjaka Bošnjačka pismohrana u Bošnjačkoj nacionalnoj zajednici za Grad Zagreb i Zagrebačku županiju (2007–2011). Bio je zamjenik glavnog urednika mjesečnika bošnjačke manjine u Hrvatskoj Preporodov Journal (2005–2014) i voditelj dramskog studija “Orient Espresso” (2005–2013). Pokretač je velikog broja kulturnih manifestacija u Bosni i Hercegovini poput Nagrade “25. novembar”, koja se dodjeljuje od 2016. godine, a kao jedan od osnivača Centra za dijasporu u Sarajevu (2020) nekoliko godina održavao je niz manifestacija u bošnjačkoj dijaspori širom Evropske unije. Objavljuje u hrvatskim i bosanskohercegovačkim novinama, časopisima i web portalima, urednik je velikog broja knjiga iz književnosti i historije. U Sarajevu u je pokrenuo “Ediciju Bošnjaci” (2018). Autor je knjige Kad zora razrjeđuje strah – izbor iz mlade bošnjačke poezije (KDBH “Preporod”, Zagreb, 2010) i zbirke kolumni, eseja i priča Begovi su pali na tjeme (KDBH “Preporod”, Zagreb, 2012).
Izvor: Bosna.hr