Mihrimah Sultan, voljena kćerka osmanskog sultana Sulejmana Veličanstvenog i Hürrem Sultan, ostala je upamćena kao jedna od najutjecajnijih i najbogatijih žena Osmanskog carstva, ali i kao velika dobrotvorka. Njeno ime vezuje se za brojne vakufe i projekte od javnog značaja, a među njima se posebno izdvaja obnova historijskog vodovodnog sistema Aynizubejde, kojim se voda dovodila prema Mekki i Arefatu.
Autor: Nedžad Smailagić
Rođena je 1522. godine i bila je jedina kćerka Sulejmana Veličanstvenog i Hürrem Sultan koja je doživjela odraslu dob. Imala je i sestru Tasasız Raziye Sultan, koja je preminula u ranoj dobi.
Njeno ime, Mihrimah, koje se ponekad piše i kao Mihrümah, na perzijskom jeziku znači “sunce i mjesec“. Sačuvana pisma koja je pisala ukazuju na to da je bila dobro obrazovana, disciplinovana, elokventna i načitana, što je za ženu njenog vremena predstavljalo izuzetnu prednost.
Kao i druge osmanske princeze, Mihrimah je, kada je došlo vrijeme za udaju, dobila supruga čiji je položaj odgovarao njenom statusu. Njen izabranik bio je Rüstem-paša, tadašnji guverner Diyarbakıra. Njihovo raskošno vjenčanje održano je 1539. godine.
Rüstem-paša smatra se jednom od najbogatijih ličnosti u historiji Osmanskog carstva. U palači Topkapi čuva se velika knjiga koja sadrži zapise o njegovoj imovini. Bio je obrazovan i pokazivao je veliko zanimanje za osmansku historiju. Posjedovao je izuzetno bogatu biblioteku sa više od 5.000 djela. Nije bio ljubitelj poezije, niti je posebno cijenio pjesnike, zbog čega je često bio predmet satiričnih prikaza. Njegova štedljivost u javnosti je nerijetko tumačena kao škrtost.
Nakon braka s Mihrimah Sultan, Rüstem-paša je napredovao do položaja velikog vezira, na koji je imenovan kada je imao 44 godine. Na toj funkciji služio je u dva mandata i ostao jedan od najdugovječnijih velikih vezira Osmanskog carstva. Smatran je sposobnim, inteligentnim i marljivim državnikom. Njegova velika moć i samostalnost u odlučivanju donosile su mu i brojne neprijatelje. Umro je 1561. godine.
Mihrimah Sultan nije ostala zapamćena samo po svom položaju i porijeklu. Njena posebnost ogledala se prije svega u obrazovanju, inteligenciji i dobročinstvu. Iako se u pojedinim opisima navodi da nije bila oličenje konvencionalne ljepote, njen šarm i snažan karakter ostavili su dubok trag u osmanskoj historiji. U nekim izvorima spominju se i zdravstveni problemi s kojima se suočavala tokom života, ali detaljne medicinske dijagnoze nije moguće pouzdano potvrditi prema savremenim kriterijima.
Njeno ime posebno se vezuje za brojne vakufe i projekte od javnog značaja, a među njima se izdvaja obnova historijskog vodovodnog sistema Aynizubejde, kojim se voda dovodila prema Mekki i Arefatu.
Prema navodima koje prenosi Osman Nuri Topbaş u svom djelu “Osmanlije – njihovi velikani i njihove uzvišene ustanove“, Mihrimah Sultan je, nakon što je saznala da su se vodovodni kanali koje je još ranije izgradila Zubejda bint Dža'fer, supruga abasijskog halife Haruna er-Rešida, s vremenom oštetili, zatražila od svog oca da se pokrene njihova obnova.
Prema ovoj predaji, Mihrimah Sultan zamolila je Sulejmana Veličanstvenog da obnovu povjeri slavnom osmanskom arhitekti Mimar Sinanu, ali i da njeno dobročinstvo ostane skriveno od javnosti. Navodi se da je za ovaj poduhvat stavila na raspolaganje svoje dragocjenosti i nakit, želeći da voda ponovo bude dostupna stanovnicima Mekke i hadžijama.
U nekim verzijama ove priče navodi se i da je upravo obnova vodovoda bila razlog zbog kojeg je Mimar Sinan jedno vrijeme bio odsutan iz javnosti, jer je bio posvećen nadzoru radova sve dok projekat nije završen.
Historijski izvori potvrđuju da je Mihrimah Sultan bila velika dobrotvorka i da je finansirala brojne vakufe i javne projekte. Njeno ime vezuje se i za obnovu vodovoda Aynizubejde u Mekki. Izgradila je dvije velike zadužbine u Istanbulu – jednu u Üsküdaru i drugu kod Edirnekapije, obje povezane s djelima slavnog arhitekte Mimara Sinana.
Ipak, pojedini detalji popularne priče, poput tvrdnje da je cijeli projekat finansirala isključivo prodajom svog nakita, nisu jednako potvrđeni u svim historijskim izvorima. Zbog toga ovu priču treba posmatrati kao predaju koja se prenosi u djelima o osmanskoj historiji i vakufskoj tradiciji, dok je njeno dobročinstvo i učešće u obnovi vodovodnog sistema historijski zabilježeno.
Mihrimah Sultan umrla je 1578. godine, a iza sebe je ostavila brojne vakufe i zadužbine. Njena priča ostala je simbol uloge koju su žene Osmanskog carstva imale u vakufskoj tradiciji i finansiranju projekata od značaja za zajednicu.
Prema podacima koji se navode o osmanskoj vakufskoj tradiciji, žene su imale značajnu ulogu u osnivanju vakufa i finansiranju različitih dobrotvornih i javnih projekata. Mihrimah Sultan bila je jedna od najistaknutijih među njima – žena čije su ime, moć i bogatstvo ostali zapisani u historiji, ali i čiji se lik danas pamti po predaji o dobročinstvu učinjenom za Mekku i njene stanovnike.
Izvor: Sandzacke.rs