U raspravama o tome da li Islamska zajednica u Srbiji (IZuS) ima isti odnos sa svim političkim strankama, nezaobilazno je pomenuti Stranku pravde i pomirenja (SPP). Upravo ova stranka, proistekla iz pokreta na čijem čelu je bio muftija Muamer Zukorlić, zauzima specifičnu poziciju na sandžačkoj političkoj sceni i u odnosu prema Islamskoj zajednici.
Piše: Nedžad Smailagić
Osnovana 2013. godine pod imenom BDZ Sandžaka (Bošnjačka demokratska zajednica Sandžaka), a kasnije preimenovana u SPP, ta stranka je od samog početka imala status različit od svih drugih stranaka. Dok su SDA Sandžaka Sulejmana Ugljanina i SDP Rasima Ljajića često doživljavane kao političke strukture koje žele kontrolisati Islamsku zajednicu i svesti je na puko sredstvo za ostvarivanje svojih ambicija, SPP je osnovana upravo kao odbrambeni mehanizam Islamske zajednice. Zukorlić je u politici vidio šansu da se izgradi zaštitni štit protiv dvodecenijske dominacije Ljajića i Ugljanina, ali i da se bošnjačka politika podigne iznad lokalnih i plemenskih okvira.
Ovaj simbiotski odnos između IZ-a i SPP-a bio je neupitan za vrijeme Zukorlića. Međutim, nakon njegove smrti 2021. godine, došlo je do krupnog zaokreta. Na čelo SPP-a stao je njegov sin Usame Zukorlić, dok je Islamsku zajednicu preuzeo muftija Mevlud Dudić. Upravo tu nastaje nova linija rasprava: umjesto prirodne povezanosti, između Islamske zajednice i SPP-a vremenom počinje da se osjeća distanca.
Prema ocjenama pojedinih analitičara, Dudić je svjesno udaljio SPP od Islamske zajednice, pokušavajući da Islamsku zajednicu vrati na poziciju formalne neutralnosti. No, istovremeno se u javnosti sve češće ukazuje na to da se muftija Dudić, nakon Muamerove smrti, opasno približio Sandžačkoj demokratskoj partiji Rasima Ljajića – stranci koja je decenijama bila u otvorenom sukobu sa Islamskom zajednicom. Ova politička mimikrija dodatno zbunjuje bošnjačko biračko tijelo koje je u SPP-u do tada vidjelo čuvara vjerske i nacionalne autonomije.
Još oštrije kritike odnose se na servilan odnos muftije Dudića prema Aleksandru Vučiću i vladajućoj Srpskoj naprednoj stranci. Dok se za Muamera Zukorlića govorilo da vodi politiku “kritičke lojalnosti“ Beogradu, Dudić je, prema ocjeni mnogih, IZ pretvorio u aktera koji ne pokazuje ni minimum kritičke distance. Umjesto da Islamska zajednica bude nezavisni korektiv, ona se sve češće doživljava kao institucija koja svojim izjavama i stavovima pogoduje režimu u Beogradu.
Tako je nastao paradoks: dok SPP i dalje želi biti ono što je bila u vrijeme Muamera Zukorlića – politička zaštita Islamske zajednice i bošnjačkog interesa – Islamska zajednica je, zahvaljujući Dudićevoj politici, faktički napustila tu simbiozu i približila se režimu u Beogradu. Time je poljuljan kredibilitet IZ-a kao nezavisnog moralnog autoriteta, dok je SPP ostavljena da sama brani ideju sa kojom je nastala.
Upravo Dudićeva strategija udaljavanja od SPP-a i približavanja režimu stvorila je stanje konfuzije i podjela unutar nekada jedinstvenog pokreta. Na taj način, IZ je izgubila dio ugleda i povjerenja koje je imala, dok je SPP ostala vjerna izvornom cilju – da bude politički štit Islamske zajednice i bošnjačkog naroda od političke manipulacije i pritisaka.
Zaključak se sam nameće: nije SPP promijenila svoj pravac, već su ga poremetili drugi akteri unutar Islamske zajednice. Dok Islamska zajednica, pod Dudićevim rukovodstvom, sve više tone u političku servilnost prema nekim drugim političkim akterima, SPP nastoji ostati vjerna viziji Muamera Zukorlića – da bošnjačka politika bude dostojanstvena i da Islamska zajednica ostane slobodna od kontrole bilo koje stranke ili režima.
Izvor: Sandzacke.rs