Zapanjujuće fantastični krajolik čija tišina nosi mudrost orijentalno-latinske tromeđe bez međa, širom i uzduž kasaba u kojima se znanje ne uči iz knjiga, već iz pogleda, iz dodira zemlje, iz vodenog, a ne vođenog ritma Ibra, Lima, Raške, Vidrenjaka, Vape i pešterskog vetrovitog biča koji šiba jače od najjačeg biča.
Autor: Dr. Esad Kučević
Sandžak je imaginarna regija i jedna od bajkovitih enklava, ustoličena podno peštersko-bihorskih zaravni. U njegovom krunisanom nasljeđu, inteligencija istorijskog distrihta nije naučena, već urođena. Ona je u načinu na koji ljudi vazda čitaju dunjaluk, u razumijevanju skrivenih nijansi ljudske prirode, u sposobnosti da predosjećaju, da povežu ono što izgleda nepovezano.
Sandžačka superiorna tradicija nije u brzini odgovora na testovima ili u težini diploma, već u sposobnosti da se prepozna suština, da se stvori red u haosu, da se rješenje pronađe prije nego što problem uopće postane vidljiv. Zato je sandžačka urođena inteligencija očigledna intuicija koja ne griješi, mudrost koja ne diše površno, energija koja pronalazi put kroz komplikovane ljudske mreže i životne izazove.
Oni koji su (iz)vanredno rođeni u Tutinu, Sjenici, Novom Pazaru, Novoj Varoši, Prijepolju, Priboju, Goraždu, Višegradu, Foči, Pljevljima, Bijelom Polju, Beranama, Plavu, Gusinju, Rožajama i Kosovskoj Mitrovici, porijeklom nose u sebi prohujali mir starog vakta i snagu budućnosti. Njihov avaz je precizan, njihova tišina govorna, njihova ruka zna kada je vrijeme da gradi, a kad da se povuče. I u toj urođenoj sposobnosti leži tajna opstanka, harmonije i kreativnog odgovora na dunjaluk koji se stalno mijenja.
Briljantna sandžačka inteligencija ne traži priznanje, jer prepoznaje, dijeli i stvara priznanje da je najvažnije šta si i pored koga si. Saglasno tome, inteligencija tromeđe je kao bezobalna rijeka koja tiho oblikuje kamenje, kao planina koja uči strpljenju, kao vjetar koji nosi miris znanja kroz doline i sela. U svakom pogledu, u svakom gestu, u svakom tiho izrečenom nijetu, ona svjedoči o dubini duha i zdravo radoznaloj, ili vatrenoj radoznalosti.
Na kraju, Sandžak nije samo geografsko ime, već simbol urođene sposobnosti da se vidi više, razumije bolje i djeluje mudrije. Njegova inteligencija je tiha revolucija, vječna prisutnost, urođeni dar koji ne traži potvrdu, već je samodovoljan — za sebe vječiti okružno-vilajetski dokaz vrijednosti i snage ljudskog duha.
Uprkos neizbježnom, ali nezahvalnom poređenju — ne samo u odnosu na sve više favorizovanu vještačku inteligenciju — ovaj nadrealno-drevni Sandžak je vječni plamen urođene mudrosti. To je oduvijek međuprostor i tiho svjetlo duha koje osvetljava sopstvenu vrijednost, bez dunjaluka, što poput sjene prati dok je sunce, a nestaje čim padne noć.