Uvođenje nastave na bosanskom jeziku 2013. godine bio je istorijski trenutak za Bošnjake u Sandžaku, prvi institucionalni iskorak u oblasti prava na maternji jezik. I dok su političke strukture, posebno SDA Sandžaka i njen lider Sulejman Ugljanin, preuzele zasluge, istina je da je ovaj proces ključnim dijelom bio rezultat stručnog, organizacionog i ličnog angažmana Esada Džudža, tadašnjeg predsjednika Bošnjačkog nacionalnog vijeća, i njegovog kreativnog tima.
Autor: Nedžad Smailagić
SDA je imala ključnu institucionalnu prednost — kontrolu nad Bošnjačkim nacionalnim vijećem. To Vijeće bilo je formalni nosilac procesa, i politički kišobran bez kojeg ništa ne bi moglo krenuti. Ugljanin je na međunarodnom i domaćem planu istupao kao zaštitnik bošnjačkih prava, i koristio ovu temu za jačanje političke pozicije, posebno pred izbore.
Međutim, uloga SDA tu se većinom iscrpljuje na političkoj retorici i međunarodnom lobiranju, dok se prava tehnička, pravna i obrazovna borba odvijala ispod površine, daleko od medija i političkih govora.
Esad Džudžo, idejni tvorac i stručni motor nezaustavljivog procesa
Esad Džudžo imao je ključnu ulogu u uvođenju nastave na bosanskom jezuku u Sandžaku. Bez njegove vizije i pravničke preciznosti, projekat bi lako pao pod birokratskim ili političkim opstrukcijama državnih organa.
Osmislio je i sprovodio ključne strategije uvođenja nastave na bosanskom jeziku i aktivno se borio protiv brojnih prepreka koje su mu stizale i iz Beograda i iznutra, od političkih konkurenata u SDA i druge dvije najveće bošnjačke partije.
Džudžo je bio centralna figura u kreiranju pravnog, institucionalnog i pedagoškog okvira za nastavu na bosanskom jeziku. Formulisao je strategije implementacije: izrada nastavnih planova, standard jezika, edukacija nastavnog kadra, udžbenici, struktura školskih organa.
Vodio je pregovore sa Ministarstvom prosvjete Srbije, koje je u to vrijeme bilo rezervisano, pa i opstruirajuće, jer se bošnjačko obrazovanje doživljavalo kao “separatizam“ ili politički izazov. Bio je meta napada i iz Beograda, ali i iz Sandžaka, jer je projekt bio suštinski nacionalni i emancipatorski, a time opasan za status quo.
Inicirao je stvaranje tijela za standardizaciju jezika i nastavnih planova, koordinirao s ekspertima iz BiH, kao i domaćim pedagoškim zavodima, vodio pregovore sa Ministarstvom prosvjete i formulirao pravne akte potrebne da nastava bude zakonita, izradio strateški okvir za uvođenje nastave, od edukacije nastavnog kadra do odabira i pisanja potrebnih udžbenika.
Džudžo nije samo simbol nastave na bosanskom jeziku — on je bio arhitekta procesa, glavni operativac, strateg i zaštitnik principa. SDA je to politički kapitalizovala, Beograd pokušavao zaustaviti, ali on je iznio suštinski dio tereta. Reći da je “vodio borbu“ protiv prepreka režima i paralelno kreirao institucionalnu strategiju — nije pretjerivanje, već tačan opis njegove uloge.
Sukob sa Ugljaninom i marginalizacija
Džudžo je žrtva političke čistke u SDA, ali i javnog ćutanja jednog društva u kojem se rijetko nagrađuje znanje, a često kažnjava nezavisnost. Njegova borba bila je tiha i principijelna — a to u Sandžaku, nažalost, često ne prolazi.
Umjesto da bude slavljen kao arhitekta ključnih bošnjačkih institucija, marginalizovan je jer nije pristao da bude poslušnik, već samo Bošnjak koji misli svojom glavom.
Uprkos njegovoj ključnoj ulozi, Džudžo je vrlo brzo izbačen iz političke slike, kada se distancirao od Ugljaninove politike i metode vladanja. Njegovo ime je sistematski izbrisano iz narativa SDA, iako je ostavio temelje koji se i danas koriste. Ovo jasno pokazuje da je politički interes bio važniji od priznanja zasluga, te da SDA koristi nacionalne teme kao politički resurs, a ne kao stvarnu misiju.
Džudžo jeste pokušao da se bori protiv marginalizacije unutar SDA i odbrane svog digniteta nakon smjene s čela Bošnjačkog nacionalnog vijeća (BNV) 2019. godine, ali je njegova borba bila intelektualna, institucionalna i mirna, a ne medijski ili politički agresivna.
Kako se borio?
Javno se oglašavao kroz saopćenja, članke i intervjue, ukazujući da je njegova smjena bila politički motivisana i da je izvedena mimo zakona i principa demokratskog odlučivanja. Pokušao je pravnim putem osporiti legitimitet odluke o svojoj smjeni iz BNV ali i otkazu iz Općine Tutin, ali institucije su bile pod uticajem SDA i njegovih političkih protivnika.
Nije ulazio u direktni sukob s Ugljaninom, već je pokušao zadržati dostojanstvo i argumentaciju, što u političkom prostoru Sandžaka — gdje dominira lična lojalnost i agresivna retorika — nije donijelo efekat.
Zašto mu niko iz rodnog Tutina nije pružio podršku?
Većina ljudi u Tutinu bila je (i ostala) direktno ili indirektno zavisna od SDA – posao, usluge, dozvole… Javna podrška Džudžu bi značila sukob s vladajućom strukturom. U manjim sredinama poput Tutina, građani izbjegavaju zauzimanje strana ako to nosi ličnu cijenu.
U medijima i javnosti, Džudžo je predstavljen kao neko “ko je izdao” ili se “udaljio od naroda”, što je namjerno kreirano da bi mu se uskratila podrška. Džudžo je intelektualac, a ne vođa mase. Bez partije i bez stranačke infrastrukture, bio je prepušten sebi.
Danas, desetak godina kasnije nastava na bosanskom jeziku postoji, ali se suočava s brojnim izazovima: nedostatak kvalitetnih udžbenika, politička podjela škola, i pritisci na roditelje.
SDA Sandžaka i njen lider Sulejman Ugljanin i dalje pokušavaju predstaviti ovu temu kao svoju isključivu pobjedu. Zasluge Esada Džudža, ali i drugih stručnjaka iz njegovog tima, ostaju potisnute, jer nisu korisne političkom marketingu.
Uvođenje nastave na bosanskom jeziku jeste formalno politički uspjeh SDA, ali suštinski, to je rezultat pojedinaca koji su uložili znanje, trud i ličnu borbu. Da nije bilo Esada Džudža i njegovog kreativnog tima, vjerovatno bi čitav proces ili bio neuspješan, ili bi ostao samo prazna politička parola.
U Sandžaku je, kao i obično u životu, često tako: velike teme nose mala imena – ali ih potpisuju veliki politički glasovi.
Izvor: Sandzacke.rs