Američki general i bivši Vrhovni komandant savezničkih snaga u Evropi, Wesley Clark, ekskluzivno je za portal Klix.ba govorio o završnim oslobodilačkim operacijama na teritoriji Bosne i Hercegovine i iskustvima iz Dejtonskih pregovora.
Komentarišući nagle promjene na frontu tokom jesenjih operacija Armije RBiH, HV-a i HVO-a u septembru i oktobru 1995. godine, Clark je istakao da su ove snage mogle imati vojni potencijal za zauzimanje Prijedora i Banje Luke, ali da je gubitak zamaha bio presudan. “Da nisu bili zaustavljeni, možda bi zauzeli Banju Luku, ali u ratu je zamah presudan, a kada su ga izgubili, nisu ga mogli povratiti”, rekao je Clark.
Na pitanje o mogućim diplomatskim posljedicama da politička odluka o zaustavljanju napredovanja nije bila nametnuta, Clark je pojasnio: “Ne, ne bismo bombardovali te jedinice, a po mom mišljenju Dejtonski sporazum bi bio dodatno ojačan. Odluka o zaustavljanju donesena je jer je Federacija držala otprilike 51 posto, što je bilo predviđeno dogovorom. Postojala je i zabrinutost da bi srpske snage mogle pokrenuti kontraofanzivu iz Srbije.”
Clark je komentarisao i tvrdnje o operaciji HV-a “Una-95”. Prema njegovim riječima, američki vojni i politički vrh nije dao odobrenje za akciju. “Zvanična priča je da su dobili ‘žuto svjetlo’ od Bijele kuće. Ovo je otkriveno tokom saslušanja u Kongresu. Ja sam bio na sastanku u Pentagonu na kojem je Šušku rečeno: Ne, nemojte to raditi”, kazao je Clark.
Govoreći o politici Sjedinjenih Američkih Država prema BiH, Clark je naglasio ograničenja kopnene intervencije pod mandatom UN-a i značaj zračne kampanje: “Bilo bi besmisleno intervenirati prije Dejtona s kopnenim snagama pod mandatom UN-a. Zračna kampanja, čak i ograničena, potaknula je Miloševića na pregovore.”
Clark je opisao i svoju ulogu tokom Dejtonskih pregovora: “Bio sam drugi najstariji član tima i predstavljao načelnike Združenog štaba američke vojske. Radio sam na vojnom aneksu, karti, vezi sa srpskim i hrvatskim vojskama te na aneksima koji su se odnosili na policiju i povratak izbjeglica. Izetbegović je bio najtvrđi pregovarač jer je morao prepustiti dio svoje zemlje pod kontrolu bosanskih Srba, dok je Tuđman bio prisutan zbog Hrvata u Federaciji, ali tu nije bilo spornih pitanja.”
Na pitanje o najkritičnijim trenucima pregovora, Clark je izdvojio Brčko kao ključnu tačku. “Najkritičnija tačka bila je podjela Brčkog jer su ga obje strane željele, ali je u jednom epskom diplomatskom trenutku proglašeno zajedničkom okupiranom zonom i odluka je odgođena, što je omogućilo postizanje konačnog sporazuma”, zaključio je Clark.
Izjave Wesleyja Clarka donose uvid u vojni i diplomatski kontekst završnih operacija u Bosni i Hercegovini i otkrivaju detalje o odlukama koje su oblikovale Dejtonski sporazum.