Bošnjačko nacionalno vijeće ovih dana slavi “35 godina” postojanja. Zvuči lijepo. “Trideset i pet godina uz bošnjački narod”. “Trideset i pet godina borbe za naša prava”. Problem je što ta priča, koliko god lijepo zvučala, jednostavno nije istinita.
Piše: Teufik Tahirbegović
Današnje Bošnjačko nacionalno vijeće (BNV) nije ona ista institucija koja je osnovana 11. maja 1991. godine. To nije naše mišljenje ni politički stav. To je činjenica. Kada je 1991. godine osnovano Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka, kasnije preimenovano u Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka, Bošnjaci su živjeli u jednom od najtežih perioda svoje novije historije. Jugoslavija se raspadala. Ratovi su bjesnili. Represija nad Bošnjacima u Sandžaku bila je svakodnevna realnost.
U takvim okolnostima nastala je institucija koja je bila mnogo više od današnjeg Vijeća. Ona je govorila o autonomiji Sandžaka, zastupala Bošnjake kao narod pred međunarodnom zajednicom, borila se za naša politička prava i bila glas naroda u trenutku kada je taj glas bio najpotrebniji. Bila je to politička institucija u punom smislu te riječi, nastala iz nužde i iz ljubavi prema narodu.
Današnje Bošnjačko nacionalno vijeće nešto je sasvim drugo. Ono je uspostavljeno 2003. godine kao savjet nacionalne manjine, u okviru srpskog zakona o nacionalnim manjinama. Što to znači u praksi? Znači da BNV može raditi na obrazovanju na bosanskom jeziku, podržavati kulturu i medije, predlagati upotrebu bosanskog jezika u službene svrhe.
Ali ono što BNV ne može jednako je važno za razumijevanje cijele slike. Ne može govoriti o autonomiji Sandžaka. Ne može nastupati kao politički predstavnik Bošnjaka. Ne može se obraćati međunarodnim organizacijama u naše ime. Ne može se boriti za kolektivna politička prava koja izlaze van okvira manjinske zaštite. Dakle, ono je više folklorno društvo nego politička institucija. Zapravo ono uopšte nije politička institucija.
Jednostavno rečeno: institucija iz 1991. bila je politički glas naroda. Institucija iz 2003. je kulturna autonomija manjine. To nisu iste stvari, koliko god nosile sličan naziv.
Preokret se desio 2003. godine. Sulejman Ugljanin politički staje uz vlast Vojislav Koštunica tokom 2004, a posebno 2005. godine, kada Lista za Sandžak formalno pristupa vladajućoj koaliciji DSS-a. Sporazum s Koštunicom potpisan je u septembru 2005. godine.
Ugljanin potom prvi put ulazi u Vladu Srbije 2008. godine, kada postaje ministar bez portfelja u vladi Mirka Cvetkovića. U kontekstu Ugljaninovog ulaska u srpsku vladu i nastojanja da SDA Sandžaka pronađe mjesto u novom političkom poretku, donesena je odluka da se BNVS ukine, a da Bošnjaci prihvate novi zakonski okvir kojim su svrstani u red nacionalnih manjina.
Cijena tog ulaska u vladu bila je visoka. Bošnjaci su prestali biti narod u pravnom smislu i postali su nacionalna manjina. Sandžak je nestao iz naziva i mandata institucije. A nova institucija uspostavljena je prema pravilima koja su pisana u Beogradu, a ne u Sandžaku.
Ugljanin i SDA Sandžaka su bošnjačkom narodu prodali ublehu o kontinuitetu koji ne postoji. I to su uradili svjesno, promišljeno i s jasnim političkim ciljem: da se pred biračkim tijelom predstave kao nasljednici institucije iz 1991. godine, sa svim historijskim i emocionalnim kapitalom koji ta institucija nosi, a da istovremeno prihvate pravni okvir koji tu instituciju fundamentalno mijenja.
To je politički trik koji je funkcionisao godinama jer narod uglavnom nije ulazio u pravne detalje. Vidio je poznato ime, vidio je poznate ljude i zaključio da se radi o kontinuitetu. A u međuvremenu, iza tog poznatog naziva odvijao se tihi proces u kojem su Bošnjaci iz naroda postali manjina, Sandžak je nestao iz institucionalnog okvira i politički mandat je zamijenjen kulturnom autonomijom.
Od svega što je činilo originalni BNVS do danas su opstale samo tri stvari: SDA Sandžaka kao politička stranka koja vuče direktnu liniju kontinuiteta s onim periodom, zastava koja je usvojena u tom periodu i koja i danas simbolizira bošnjački identitet u Sandžaku, te historijsko sjećanje koje živi u narodu, ali koje današnje BNV pokušava prisvojiti bez pravnog i historijskog pokrića.
Kada institucija iz 2003. godine prisvaja naslijeđe institucije iz 1991, ona briše ono što se desilo između. A ono što se desilo između nije sitnica. To je trenutak kada su Bošnjaci izgubili status naroda i postali manjina. To je trenutak kada je Sandžak kao pojam nestao iz institucionalnog okvira. I to je trenutak koji zaslužuje da bude imenovan i priznat onakvim kakav jeste.
Narod koji godinama vjeruje da ima snažnu političku instituciju koja ga zastupa, a u stvarnosti ima kulturnu autonomiju s reduciranim nadležnostima, narod je koji je prevaren. I ta prevara nije slučajna. Ona je bila svjesna politička odluka donesena 2003. godine, a njene posljedice osjećamo i danas.
Slavite, ali budite pošteni prema narodu koji slavite. Jubilej BNV-a počinje 2003. godine. Sve prije toga pripada drugoj instituciji, drugom vremenu i drugoj borbi koja je, nažalost, napuštena.
Izvor: Sandzacke.rs