Gotovo devetomjesečni studentski – i šire građanski – protesti protiv režima u Srbiji polako gube zamah. Djelomično zbog ljetne pauze, ali daleko značajnije je što su izgubili svoj identitet. Umjesto progresivnog građanskog talasa, protesti su – prema poznatom balkanskom, postjugoslavenskom obrascu – skrenuli udesno. Crnogorski književnik Dušan Pajović to je precizno definisao kao put “od velike blokade do velike Srbije“.
Taj zaokret postao je očigledan tokom Vidovdanskog skupa u Beogradu, nakon kojeg je protestni elan počeo da opada. Upravo tada u žižu javnosti dospio je Milo Lompar, 62-godišnji profesor Filološkog fakulteta u Beogradu i direktor Zadužbine Miloša Crnjanskog. Njega su, kako piše Vlado Verušić za Jutarnji.hr, protestni krugovi počeli promovirati kao mogućeg predsjedničkog kandidata na sljedećim izborima.
Predsjednički izbori u Srbiji trebali bi se održati u aprilu ili maju 2026. godine, iako kod Aleksandra Vučića nikada ništa nije izvjesno. Ako se ne primijeni “ruski model“ poništavanja mandata, Vučić se formalno ne bi mogao ponovo kandidirati. Međutim, protesti su se pokazali fokusiranim isključivo na smjenu Vučića, a ne i na promjenu politike. Tako alternativa koja se nudi – poput Lompara – ne nudi suštinsko ideološko odstupanje od dominantne nacionalističke matrice u Srbiji, prisutne od kraja 1980-ih, osim u kratkom periodu premijera Zorana Đinđića.
Ko je zapravo Milo Lompar?
Lompar je profesor srpske književnosti 18. i 19. vijeka. U političkom smislu, njegovo djelovanje seže još do Srpske liberalne stranke iz 1990-ih, čiji su osnivači bili SANU akademici poput Nikole Miloševića i Koste Čavoškog, i koja nije bila manje nacionalistička od politike Slobodana Miloševića. Kasnije, Lompar je s Čavoškim postao ideolog Dveri, desničarskog, proruskog pokreta kojeg su neki nazivali neofašističkim. Također je osnovao udruženje Srpski glas, inspirisano Dragišom Vasićem, ideologom četničkog Ravnogorskog pokreta.
Na Vidovdanskom skupu bio je glavni govornik, navodno “na zahtjev studenata”. Iako se pozicionira kao nasljednik Vučića, zanimljivo je da nije meta režimskih medija. Naprotiv – uživa neobičan mir. Uoči govora, Lompar je učestvovao na predstavljanju knjige pjesama Radovana Karadžića, osuđenog ratnog zločinca.
“Srpski integralizam” i istorijski revizionizam
U svom govoru Lompar je istakao da se sloboda sastoji od dvije dimenzije – “slobode srpskog naroda van Srbije” i “slobode države Srbije u odnosu na druge”. Naglasio je potrebu za odbranom suvereniteta Republike Srpske, prava Srba u Crnoj Gori, Hrvatskoj, Sjevernoj Makedoniji, a Kosovo je nazvao “pitanjem svih pitanja”. Tu se otkriva njegova suštinska ideologija – srpski integralizam, što je samo eufemizam za ideologiju “srpskog sveta”.
U svom eseju Duh samoporicanja, Lompar piše da je srpski identitet razoren “paukovom mrežom jugoslavenstva i komunizma”. On koristi tezu da su “hrvatski komunisti gledali u NDH, dok srpski nikad nisu bili za Srbiju”.
U podcastima, Lompar opravdava nacističke kolaboracioniste Dražu Mihailovića i Milana Nedića, tvrdeći da su “komunisti i ustaše imali isti cilj – razbijanje Jugoslavije”. Po njemu, razlika između partizana i ustaša zapravo ne postoji.
Nedić kao “neshvaćeni patriota”?
Za Nedića kaže da nije bio ideološki blizak Hitleru, iako je ovaj lično informisao Führera da je Beograd “grad bez Jevreja”. Lompar ga pravda: “Spašavao je srpski narod po cijenu kolaboracije”. Poredi ga sa Philippeom Pétainom, liderom kolaboracionističke Francuske.
Ovakvi revizionistički stavovi nisu rijetkost ni u regionu, ali Lompar ih artikulira intelektualno i perfidno, pozivajući se na istorijsku nužnost, a ne ideološku privrženost.
Lomparov nacionalizam ne odstupa od Vučićeve politike. Ako je protestni pokret došao do toga da mu je Lompar glavni kandidat, onda građanska Srbija mora preispitati svoje vrijednosti. Protesti su se očigledno sveli na smjenu imena, a ne na promjenu sistema.
Jer ako je Lompar sve što se može ponuditi kao alternativa – onda više ne govorimo o buntovnicima protiv sistema, već o čuvarima kontinuiteta, obučenim u nešto drugačije riječi i retoriku.
Možda je vrijeme da, parafrazirajući Monty Python, zaključimo:
“Gospodo, sišli ste sa svog malog uma.”
Izvor: Jutarnji.hr